EΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΣ

ΤΟ ΦΤΩΧΟΠΑΙΔΟ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΑΡΧΟΝΤΑΣ

 ΤΩΝ ΚΑΠΝΩΝ!

Γράφει η Μαρία Ν. Αγγέλη

Δρ. Κοινωνικής Λαογραφίας

«Γεννήθηκα στο Αγρίνιο, το παλιό Βραχώρι, το Δεκέμβρη του 1884. Εκεί μεγάλωσα κι εκεί εργάστηκα ως τα τριάντα μου χρόνια… Τον πατέρα μου τον έλεγαν Αναστάση, κι ήταν παπαδοπαίδι του παπα-Στράτου από το χωριό Προσήλια του τότε δήμου Θέρμου… Παντρεύτηκε περασμένα τα τριανταπέντε του χρόνια, με τη μητέρα μου τη Χαρίκλεια, δεκαεφτά χρονών, κόρη του Γεωργίου Καββαδία, που ήταν δάσκαλος του μόνου τότε σχολείου στο Αγρίνιο.[…] Το πρώτο που έμαθα στη ζωή μου είναι πόσο υπέροχη ευλογία είναι η οικογενειακή σύμπνοια κι αλληλεγγύη[…]. Από μικρός πίστεψα σε τέσσερα βασικά πράγματα: την εργατικότητα, την επιμονή, την υπομονή και την τιμιότητα»

Ευάγγελος  Παπαστράτος

Παιδί μιας πολύτεκνης οικογένειας

Πρόκειται για την ιστορία ζωής «ενός φτωχού ελληνόπαιδου που πρόκοψε δουλεύοντας», όπως σημειώνει ο ίδιος στον επίλογο του σχεδόν βιοϊστορικού κειμένου με τίτλο: «Η Δουλειά και ο κόπος της», που εκδόθηκε το 1962. Μια ιστορία που μοιάζει με παραμύθι, όπου ήρωας είναι ο Ευάγγελος Παπαστράτος. Παιδί μιας πολύτεκνης οικογένειας, που από την νηπιακή του ηλικία γνώρισε την ορφάνια και αναγκάστηκε να βγει στην βιοπάλη ως υπάλληλος σε εμπορικό. Μαγεμένος από το βοτάνι του καπνού νωρίς παίρνει τον δρόμο του καπνεμπορίου…

Αφού περιπλανήθηκε σε χώρες μακρινές, γνώρισε και συνεργάστηκε με διάφορους ανθρώπους, κατάφερε να διαφημίσει τον ελληνικό καπνό από την Αίγυπτο ως την Αμερική και να καταστήσει το όνομα Παπαστράτος, πρώτο όνομα στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό.

Ας παρακολουθήσουμε όμως αυτή την πορεία σύμφωνα με όσα ο ίδιος εξιστορεί:

 Ο Ευάγγελος Παπαστράτος γεννήθηκε στο Αγρίνιο το 1884. Είχε την ατυχία πριν κλείσει τα τέσσερά του χρόνια, να χάσει τον πατέρα του Αναστάση Παπαστράτο. Η μητέρα του Χαρίκλεια, το γένος Καββαδία, πολύ νέα, «μόλις τριαντάρα», ανέλαβε να μεγαλώσει μόνη της έξι παιδιά, τέσσερα αγόρια και δυο κορίτσια(το ένα κορίτσι πέθανε νωρίς). Κατοικούσαν σε ένα μικρό , αλλά βολικό σπίτι στα Καραπανέικα, στο ισόγειο του οποίου ο πατέρας είχε και το μπακάλικό του. Η μητέρα του μετά το θάνατο του πατέρα έκλεισε το μπακάλικο κι ασχολήθηκε με τα αμπέλια της, από τα οποία έβγαζε το φημισμένο «κρασί της Παπαστράταινας». Με την ακούραστη προσπάθειά της κατάφερε να σπουδάσει τα τρία μεγαλύτερα αγόρια, αλλά τα οικονομικά δεν άφηναν περιθώρια για να συνεχίσει τις σπουδές του και ο Ευάγγελος.

Το παιδί υπάλληλος

Ο Ευάγγελος Παπαστράτος λίγο πριν κλείσει τα 12 χρόνια του, τελειώνει το σχολαρχείο με βαθμό «Καλώς» και επιλέγει να εργαστεί ως μαθητευόμενος υπάλληλος στο εμπορικό κατάστημα υφασμάτων του Αν. Παναγόπουλου. Μόλις 12 ετών. Ένα παιδί-υπάλληλος. Από κείνη τη στιγμή εγκαταλείπει την παιδική ηλικία και περνάει στην πρόωρη ωριμότητα, με ό,τι αυτή η μετάβαση συνεπάγεται…

Τον πρώτο καιρό σκουπίζει το μαγαζί, κουβαλά νερό από το πηγάδι, κάνει θελήματα στο σπίτι του αφεντικού κι όταν δεν έχει δουλειά κάνει τον κράχτη στημένος έξω από το μαγαζί, καλώντας τους περαστικούς να ψωνίσουν. Αργότερα πήγαινε εμπορεύματα στα σπίτια για να διαλέξουν οι πελάτισσες και να δώσουν παραγγελίες, όπως συνηθιζόταν τότε .Το αφεντικό του όμως σε συνεργασία με το Φαφούτη έκανε και αγορές καπνών . Με τον καιρό ο Ευάγγελος άρχισε να παρίσταται και αυτός στο ζύγισμα των καπνών αλλά και την επεξεργασία τους που γινόταν στο ισόγειο του σπιτιού του αφεντικού του .

 Από τότε χρονολογείται ο ζήλος και το μεράκι του για τα καπνά που υπερσκελίζει το ενδιαφέρον του για το μαγαζί με τα υφάσματα . Ο καπνός τον μαγνητίζει…

Μετά από μια πενταετή εργασία στου Παναγόπουλου το 1901 φεύγει για μια καλύτερη θέση στην εταιρεία Ρόζη, από τις σοβαρότερες του νομού Αιτ/νίας που εμπορευόταν σε σχεδόν όλα τα εγχώρια προϊόντα. Εκεί είχε την ευκαιρία ο νεαρός(17χρονος πια) υπάλληλος να παρακολουθεί και την εργασία των καπνών που τον γοητεύει ιδιαίτερα .Λίγα χρόνια μετά αποχωρεί από το γραφείο του Ρόζη με σκοπό να στήσει τη δική του δουλειά.

Ο νεαρός καπνέμπορος

Μετά την αποχώρησή του από την εταιρεία Ρόζη ο περίπου 22χρονος Ευ. Παπαστράτος δέχεται μια δελεαστική πρόταση από τον Κεφαλλονίτη έμπορο Σ.Αυγερινό. Έτσι στα 1906 ιδρύεται η εταιρεία «Αυγερινός και Παπαστράτος».

Για πρώτη φορά το όνομα Παπαστράτος χαρακτήριζε μια εταιρεία που ως κύρια απασχόλησή της είχε το καπνεμπόριο και από την αρχή της σύστασής της προσπάθησε να πετύχει: τη συστηματοποίηση της επεξεργασίας του καπνού για την εξασφάλιση της καλύτερης ποιότητας και επομένως της μεγαλύτερης αξίας του προϊόντος, καθώς και την άμεση επαφή με την κατανάλωση. Και τούτο ώστε να μην εξαρτάται πλήρως από τους Πατρινούς εμπόρους οι οποίοι είχαν για πάρεργο την εξαγωγή των καπνών και όριζαν ενιαίες τιμές αδιαφορώντας για τις ποιότητές τους.

 Και η εταιρεία προόδευε, ώσπου οι Βαλκανικοί πόλεμοι και η στράτευση του Ευάγγελου ανακόπτουν την ανοδική πορεία της. Μετά τον πόλεμο επιστρέφει στο Αγρίνιο όπου στοχεύει στην αναδιοργάνωση της εταιρείας. Δυστυχώς όμως, για λόγους υγείας του συνεταίρου του Αυγερινού η εταιρεία διαλύεται το 1913.

Μετά τη διάλυσή της δημιουργείται μια καθαρή εταιρεία των Παπαστραταίων: «Αφοί Παπαστράτου» την οποία αρχικά αποτελούν ο Ευάγγελος και ο Σωτήρης.

Στα 1919 η εταιρεία των αδελφών Παπαστράτου μεταφέρει την έδρα της στην Αθήνα.

Αρχικά στην οδό Σωκράτους 85 και αργότερο το 1925 στην οδό σταδίου 31, 2^ος  όροφος. Ταυτόχρονα αποφασίζει την ίδρυση υποκαταστήματος στα κυριότερα καπνικά κέντρα της Ελλάδας, φροντίζοντας για την ίδρυση δώδεκα υποδειγματικών αποθηκών με σύγχρονα μηχανήματα και υγιεινό περιβάλλον για τους εργαζομένους.

Ο καπνοβιομήχανος του Πειραιά

* «Μια ελληνική καπνοβιομηχανία εφάμιλλος αν μη υπερτέρα των ευρωπαϊκών».

* «Το εργοστάσιον Αδελφών Παπαστράτου, το σύγχρονον καπνοβιομηχανικόν μεγαθήριον. Το εργοστασιακό συγκρότημα που τιμά την Εθνικήν Βιομηχανίαν»

Είναι χαρακτηριστικοί τίτλοι των εφημερίδων για τα εγκαίνια του καπνοβιομηχανικού κολοσσού στον Πειραιά(30 Μαΐου 1931).

 Σε μια εποχή που η ελληνική καπνοβιομηχανία ήταν πρωτόγονη, οι αδελφοί Παπαστράτου ιδρύουν μια καπνοβιομηχανία απαράμιλλη για τα ελληνικά δεδομένα και εφάμιλλη των ευρωπαϊκών: Την «Παπαστράτος ΑΒΕΣ» .

 Ο Ελευθέριος Βενιζέλος «πάτησε ένα κουμπί και έβαλε σε κίνηση τα μηχανήματα του εργοστασίου»…

Ο Ευάγγελος ώριμος πια, νοιώθει μεγάλη ικανοποίηση που με τα αδέλφια του κατόρθωσαν να ιδρύσουν αυτό το καπνεργοστάσιο το οποίο βοήθησε να ανυψωθεί η στάθμη της σιγαρετοβιομηχανίας στην Ελλάδα.

Οι καπνεμπορικές και καπνοβιομηχανικές εργασίες προόδευαν διαρκώς…

Ώσπου ήρθε ο πόλεμος και η Κατοχή που «λάβωσαν» και τις καπνικές επιχειρήσεις των Παπαστραταίων…

Μεταπολεμικά όμως, ύστερα από αδιάκοπες προσπάθειες αυτές θα ανυψωθούν και όλα θα γίνουν όπως πριν…

Ο Ευάγγελος Παπαστράτος θα τις παρακολουθεί «με δουλειά και κόπο» μέχρι που φεύγει, διανύοντας σχεδόν έναν αιώνα ζωής ...

Το 2003 αποτελεί σημαντικό ορόσημο στην ιστορία της Παπαστράτος ΑΒΕΣ: η PHILLIP MORRIS INTERNATIONAL αγόρασε την ΠAΠΑΣΤΡΑΤΟΣ ΑΒΕΣ και συνεχίζει με επιτυχία την διαδρομή της ιστορικής εταιρείας…

Σημείωση: Το κείμενο αναδημοσιεύεται από το περιοδικό Ρίζα Αγρινιωτών/Σεπτέμβριος 2007.

Αφορμή για την αναδημοσίευση  αποτελεί το γεγονός ότι η Πολιτιστική Ομάδα του  2^ου Γυμνασίου Αγρινίου ανέλαβε να εκπονήσει αυτή τη σχολική χρονιά(2013-2014) το εξής πρόγραμμα:

«Αγρίνιο: Η οικογένεια Παπαστράτου και η προσφορά της στο γενέθλιο τόπο…

Μικρό αφιέρωμα στους Μεγάλους Ευεργέτες!»

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

Σχολικό έτος 2013-2014

Πολιτιστικό Πρόγραμμα:

ΘΕΜΑ:

«Αγρίνιο:Η οικογένεια Παπαστράτου και η προσφορά της στο γενέθλιο τόπο...

Μικρό αφιέρωμα στους Μεγάλους Ευεργέτες! »

ΥΠΟΘΕΜΑΤΑ:

i)   Βιογραφία της οικογένειας Παπαστράτου

ii) «Βιογραφίες»των καπναποθηκών τους στο Αγρίνιο
iii)Δωρεές στην πόλη, κοινωνική προσφορά και φιλανθρωπία
iv)Τα  Παπαστράτεια

v)Από την ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΣ ΑΒΕΣ στη PHILIP MORRIS.Αλλαγές και συνέχειες…

ΥΠΕΥΘΥΝΗ        
ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:

Μαρία Ν. Αγγέλη, φιλόλογος

ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΣΕΣ:

Αγγελική Δαλιάνη, φιλόλογος

Ελένη Κατσαντώνη, φιλόλογος

Βασιλική Σκεπετάρη, φιλόλογος

Μαθητές που συμμετέχουν στο πρόγραμμα:

Γ1

1.Αλεξανδρή Πολυξένη

2.Ανδρέσσα Αικατερίνη Νεκταρία

3.Αριστόπουλος Θεόδωρος

4.Βασιλόπουλος Συμεών

5.Βλάχος Βασίλειος

6.Γεροθόδωρου Βασιλική

7.Γρίβα Σωτηρία Ιουλία

8.Δαράβαλης Θεόδωρος

9.Διώτη Κωνσταντίνα

10.Ζαχαράκη Φωτεινή

11.Καλογεράκη Θεοδώρα

12.Καρατσώρη Αγγελική

13.Κολώνια Αικατερίνη

14.Κουτρουμάνου Δήμητρα

15.Κουτσομπίνα Διαμάντω

16.Κρέτσης Βασίλειος

17.Κρικρής Γεώργιος

18.Κωνσταντίνου Αγγελική

19.Λαμπροκωστοπούλου Θωμαΐς

Β1

20.Αβράμπος Στέφανος

21.Αρκουμάνης Γρηγόριος

22.Γιοπάνου Ελένη

23.Γιούλη Παρασκευή

24.Γκούρλια Μαρία Γεωργία

25.Ζαγγανάς Ιωάννης

26.Ζαχαρής Χαρίλαος

27.Ζάχου Ιωάννα

28.Ιωαννίδη Βαρβάρα

29.Κακκαβάς Θεόδωρος Δημήτριος

30.Καμπάση Εστέρα

31.Καραγεώργος Γεώργιος

32.Κατσούδα Πηνελόπη

33.Κόκκιος Γεώργιος

34.Κόκκιου Θεοδώρα

B2

35.Κουκορέμπα Μαρία

36.Κουτούκη Ελένη

37.Κουτρουμάνου Μαρία

38.Κύρκου Ελένη

39.Κωσταράς Δημήτριος

40.Μιχαηλίδη Αναστασία

41.Μουρκούσης Κωνσταντίνος

42.Ντέτσκα Χριστίνα

43.Παπαευθυμίου Γεωργία

44.Παρά Καλλιρόη

45.Σαλαγιάννης Δημήτριος

46.Σαρδέλη Μαρία

47.Σιδέρη Ουρανία

48.Σκανδάλου Κωνσταντίνα

49.Σκεπετάρη Πολυτίμη

50.Σταματελόπουλος Ηλίας

B3

51.Δάτσικα Γεωργία

52.Κοτσώρης Ελευθέριος

53.Λιόντου Όλγα

54.Τόλη Γεωργία

55.Τριάντη Σουλιώτη Πατρούλα

56.Τσιμιδάκη Ροδάνθη

57.Φουντούλη Κωνσταντίνα

58.Φουρλίγκα Αλεξάνδρα

59.Φράγκου Δήμητρα

Υπεύθυνες ιστοσελίδας της Πολιτιστικής Ομάδας:

Μαντώ Κουτσομπίνα, μαθήτρια Γ1

Πατρούλα  Σουλιώτη Τριάντη, μαθήτρια Β3

Καλλιτεχνική Επιμέλεια:

Κατερίνα  Κολώνια, μαθήτρια Γ1

«Από μικρός πίστεψα σε τέσσερα βασικά πράγματα: την εργατικότητα, την επιμονή, την υπομονή και την τιμιότητα»

Ευάγγελος  Παπαστράτος

ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΚΟΛΩΝΙΑ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ Γ1!

Πολυσπόρια της Πολυσπορίτισσας

Ένα πιάτο γευστικό και συμβολικό…

Γράφει η Μαρία Ν. Αγγέλη

Δρ. Κοινωνικής Λαογραφίας

«Και τι δεν κάνατε για να με θάψετε

 όμως ξεχάσατε πως είμαι σπόρος»

(Nτίνος Χριστιανόπουλος)

Η Πολυσπορίτισσα: Τα  Εισόδια της Θεοτόκου, 21 Νοεμβρίου, είναι μια γιορτή που συνδέεται με τη σπορά. Ανάλογα με τον τόπο και τις κλιματολογικές συνθήκες , η σπορά κατά την ημέρα αυτή αλλού είναι στο τέλος και αλλού στο μέσον της. Αν είναι στο τέλος, τότε η ονομασία που αποδίδουν στην Παναγία είναι «Αποσπερίτισσα». Αν είναι στο μέσον «Μεσοσπερίτισσα».

Ο λαός θεωρεί την Παναγία, εκτός των άλλων, προστάτρια της σοδειάς, γι’ αυτό κατά την αρχαία συνήθεια, την «πανσπερμία», εισάγει στο ναό πολυσπόρια. Έτσι,  προκύπτει και η ονομασία « Πολυσπορίτισσα».

Ο Δημήτριος Λουκάτος, καθηγητής της Λαογραφίας, γράφει ότι προσφέρεται στην Παναγία – Δήμητρα «ευχαριστήρια πανσπερμία για το καλό που πέρασε και το καλό που πρέπει να συνεχιστεί». Αφού η σοδειά του καλοκαιριού έχει καταναλωθεί περίπου στο μισό:

«Μισό ’φαγα, μισό ’σπειρα,

μισό ’χω να περάσω», κατά το λαϊκό δίστιχο.

Τα πολυσπόρια: Την παραμονή ή ανήμερα των Εισοδίων της Θεοτόκου οι νοικοκυρές έβραζαν πολλά σπόρια: σιτάρι, καλαμπόκι, φασόλια, φακές, κουκιά, ρεβίθια, μπιζέλια… για την οικογένεια και για να μοιράσουν στη γειτονιά τους,  να  τους ευχηθούν να γίνουν τα σπαρτά και να έχουν καλή σοδειά!

Ένα πιάτο το πήγαιναν στην εκκλησία κατά τη λειτουργία και διαβαζόταν. Στη συνέχεια το μοίραζαν στον κόσμο (όπως τα κόλλυβα). Μέρος  του κρατούσαν για στο σπίτι. Από αυτό έδιναν στα ζώα που χρησιμοποιούνταν παλιά στο όργωμα  και το υπόλοιπο το έριχνε ο γεωργός στο χωράφι.

Ο Δημήτρης Λουκόπουλος διασώζει και μια άλλη συνήθεια των Αιτωλών:

«σε πολλά χωριά παίρνουν πολυσπόρια και πάνε στην πηγή, τα ρίχνουν μέσα και λένε:

 όπως τρέχει το νερό να τρέχει το βιό. Παίρνουν νερό και γυρίζουν».

Όπως αναφέραμε, πρόκειται για μια αρχαία συνήθεια που δείχνει το σεβασμό των ανθρώπων στη μάνα φύση και στη ζωοδότρα γη.

Ο αγροτικός κόσμος ήθελε να ευχαριστήσει τη γη που του χαρίζει καρπούς απαραίτητους για τη ζωή του. Έτσι το έθιμο συνεχίστηκε από τα αρχαία στα νεώτερα χρόνια.

Η τεχνολογική εξέλιξη, τα λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα βελτίωσαν σημαντικά την απόδοση των αγροτικών καλλιεργειών. Η γη χαρίζει άφθονους καρπούς στους νεοέλληνες αγρότες.

 Έτσι, δεν υπάρχει η ανάγκη να την εξευμενίσουν με διάφορα έθιμα… Πολλά από αυτά παραμελήθηκαν και ξεχάστηκαν…

Ωστόσο, και σήμερα κάποιες νοικοκυρές, κυρίως από αγροτικές οικογένειες, συνεχίζουν το έθιμο αυτό. Στα Εισόδια της Θεοτόκου βράζουν πολυσπόρια!

Το διατηρούν ως ένα ιδιαίτερο πιάτο συνδεδεμένο με την αγροτική καλλιέργεια και παραγωγή. Και κυρίως συνδεδεμένο με την Παναγιά μας! Την Πολυσπορίτισσα!

Εξάλλου στις μέρες μας η χύτρα ταχύτητας διευκολύνει το βράσιμο των σπόρων… Δεν απαιτείται πια εκείνη η χρονοβόρα διαδικασία βρασμού τους στην απλή κατσαρόλα στο τζάκι ή στο πετρογκάζ…

Κάθε χρόνο, της Πολυσπορίτισσας, η γειτόνισσά μου, Έφη Θεοδωροπούλου βράζει σε μια μεγάλη χύτρα πολυσπόρια. Μετά το βράσιμο προσφέρει σε μας τις φίλες της ένα βαθύ πιάτο με ζάχαρη ή μέλι! Εμείς απολαμβάνουμε το εξαιρετικό έδεσμα και της ευχόμαστε :

Χρόνια πολλά! Και του χρόνου!

Εκείνη νιώθει ικανοποίηση για το ωραίο πιάτο και χαρά που το μοιράζεται μαζί μας!

Η συνταγή είναι απλή:

Υλικά: σιτάρι, καλαμπόκι, κουκιά, φακές, μπιζέλια, ρεβίθια…[Εδώ η κάθε νοικοκυρά μπορεί να χρησιμοποιήσει «σπόρους»  που προτιμά η ίδια για τα πολυσπόρια της. Επίσης να επιλέξει την ανάλογη ποσότητα από τους σπόρους της αρεσκείας της, π.χ. περισσότερο καλαμπόκι ή σιτάρι.

 Η γυναίκα  με την  προσωπική επιλογή και την έμπνευσή της βάζει τη δική της πινελιά στο κάθε πιάτο! Γι’ αυτό έχουμε πολλές και διαφορετικές συνταγές ].

Αποβραδίς βάζει στο νερό το σιτάρι, το καλαμπόκι και τα  σκληρά όσπρια: φασόλια, ρεβίθια, κουκιά, μπιζέλια…  να μουλιάσουν. Την άλλη μέρα τα βάζει όλα μαζί να βράσουν  καλά, να χυλώσουν.

Σερβίρονται σε βαθύ πιάτο με ζάχαρη ή μέλι, κατά προτίμηση.

Είναι ένα πιάτο με ωραία γεύση και ιδιαίτερο χαρακτήρα!

Φίλες και φίλοι,

Καλή όρεξη

Καλή σοδειά

και  ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ !

ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ

Γράφει η Μαρία Ν. Αγγέλη

Η ζωή μας

Σε βλέπω

παιδί στο μακρινό χωριό σου

τελειώνει το σχολείο, ξεχύνεται

ο χείμαρρος βουητό στους δρόμους, τρέχεις

ξαναμμένος να προλάβεις το Γιωργή

Σε βλέπω

κληρωτός στ’ αλβανικά βουνά

φωνάζοντας αέρα στον εχθρό

πάλι στο απόμερο χωριό σου, η Κατοχή,

Ο Εμφύλιος, δύσκολα χρόνια, η φυγή στην πόλη…

Σωτήρης Σαράκης

Στα χρόνια της Κατοχής οι άνθρωποι σε όλη την Ελλάδα αντιμετώπισαν το πρόβλημα της επιβίωσης.

Πολλοί περιήλθαν σε κατάσταση εξαθλίωσης και άδειασαν κυριολεκτικά τα σπίτια τους, μεταφέροντας είδη ρουχισμού, προικός, καθώς και οικιακά σκεύη, για ανταλλαγή με σιτάρι, καλαμπόκι, όσπρια κλπ.

Οι προφορικές μαρτυρίες που ακολουθούν είναι ενδεικτικές του αγώνα για την επιβίωση.

Στον αγώνα  αυτό συμμετείχαν και τα παιδιά!

Παιδιά της Κατοχής αφηγούνται:

«Στην κατοχή ήμουνα οχτώ, δέκα χρονών παιδάκι.

Και η  μαμά έπαιρνε ένα παιδί κι ο μπαμπάς άλλο παιδί μαζί του.  Η μεγάλη αδελφή μου φύλαγε τα υπόλοιπα… Εμείς πηγαίναμε να δώσουμε εμπόρευμα  για να πάρουμε τρόφιμα: λάδι, καλαμπόκια, τυριά.

Ανεβήκαμε στο φορτηγό των Ιταλών. Καθόμουνα μέσα σε μια ρόδα από λάστιχο. Κι έκατσα  σαν να ‘ταν φωλίτσα, έτσι μικρούτσικο που ήμουνα εγώ. Εκεί ξέχασα τα σανδάλια μου τα ξύλινα. Τα τσοκαράκια μου.

Και κατέβηκα και περπάταγα ξυπόλητο. Και πήγαμε στα χωριά της Γαστροσυκιάς. Στο Καναλάκι της Πρέβεζας. Πάνω ψηλά στη Θεσπρωτία. Και περπατούσα ξυπόλητο, οχτώ χρονών παιδάκι! Το διανοείσαι;

Κάναμε ανταλλαγή. Η μαμά μου πουλούσε ρούχα και καλλυντικά. «Τοκαλόν» η κρέμα και «μπριόλ». Αυτά θυμάμαι. Και ρούχα απ’ την προίκα της… Οι πρόσφυγοι είχανε πολλά ασπρικής και θα σου δείξω ένα κομπινεζόν τώρα με τούλι και κέντημα.

Και τα χρυσαφικά τους πουλούσανε! Αμ’ τι νόμισες. Πώς ζήσανε;

Πηγαίναμε όχι μόνο Θεσπρωτία. Ξηρόμερο, Ζαβέρδα, Πάλαιρο και Λευκάδα…»

[Απόσπασμα προφορικής αφήγησης της Αγαθής Κατεφίδη στη Μαρία Ν. Αγγέλη, 29/5/2013.

Δημοσιεύτηκε στο βιβλίο της Μ. Ν. Αγγέλη με τίτλο :Σχολική ενδυματολογία, εκδόσεις Πασχέντη]

Περάσαμε  πολύ δύσκολα χρόνια !

«Περάσαμε πολύ δύσκολα χρόνια. Πέτρινα χρόνια!

Πείνα;

 Γύρισα όλη την Ήπειρο παιδάκι. Να πηγαίνω να πουλήσουμε τα πράγματά μας όλα, για να φέρουμε το σιτάρι, το καλαμπόκι, να ζήσουμε[…]

Όλα. Δεν είχα αφήσει τίποτα εδώ μέσα, όλα!

Σ’ ένα μπόγο στον ώμο, και όποιο αυτοκίνητο. Ήταν Ιταλοί τότε, οι Ιταλοί ήταν λίγο ελαστικοί, έπαιρναν κόσμο. Μέχρι την Ήπειρο τα πουλάγαμε για να φέρουμε καρπό, τρόφιμα…

Εδώ πίσω περιμένανε σαν τα χελιδόνια, με ανοιχτό το στόμα… Πώς να ζήσουν;

[Απόσπασμα προφορικής αφήγησης της Κωστούλας  Ιωάννου στη Μ.Ν. Αγγέλη]

Πιάσκε ο πόλεμος!

«Γεννήθηκα στην Πυρσόγιαννη Ηπείρου το1930.Εφτά χρονών πήγα σχολείο. Μέχρι την Τετάρτη Δημοτικού…

 Μετά πιάσκε ο πόλεμος.28η Οκτωβρίου, μέρα Δευτέρα ήτανε. Το χωριό μ’ ήταν στα σύνορα. Δυστυχώς, απ’ την πρώτη μέρα πιάσκε ο πόλεμος εκεί…»

[Απόσπασμα από προφορική αφήγηση του Θεοφάνη Βέτσα στη Μ. Ν. Αγγέλη. Δημοσιεύτηκε στο βιβλίο με τίτλο: Σχολική ενδυματολογία]

«Όταν ήμουν στο Δημοτικό ξεκίνησε ο πόλεμος του ΄40 και αναγκαστικά σταμάτησα το σχολείο.

Βέβαια και ο πόλεμος να μην άρχιζε θα έπρεπε να το σταματήσω, για να δουλέψω  για να βοηθήσω την οικογένεια…»

[Απόσπασμα από προφορική αφήγηση του Βασίλη Κούση γεν.1933, στην εγγονή του Έρη Κούση. Δημοσιεύτηκε στο βιβλίο με τίτλο: Σχολική Ενδυματολογία]

                      ~*~

                       Αντιπολεμικό ποίημα   

 Με αφορμή το κείμενο του Γ. Μαγκλή

<<Γι’ αυτό πάντα ΕΙΡΗΝΗ>>

Τι εστί πόλεμος, σήμερα, δεν ξέρουμε.

Όλα τα καλά και όλα τα αγαθά ευτυχώς τα έχουμε.

Πολλοί άνθρωποι όμως μαρτυρούν,

τι έχουν ζήσει και πονούν.

Λένε τέτοια ΦΡΙΚΗ, ποτέ να μη τη ζήσουμε!

Να είμαστε αγαπημένοι κι έτσι να συνεχίσουμε.

Ο πόλεμος κάνει τον άνθρωπο να ξεχνά

να σπέρνει κακό και όλα να τα ποδοπατά.

Πόλεμος σημαίνει φτώχεια, πόνος, θλίψη,

ένα κενό που κανείς δεν μπορεί να καλύψει.

Οι μανάδες τα παιδιά τους θρηνούν

Και όλη μέρα κλαίνε και μοιρολογούν.

Όλοι έλεος ζητούν

μα οι μεγάλες δυνάμεις τους αγνοούν.

Παντού χύνεται αίμα

και μέχρι όλοι να σκοτωθούν δεν δίνεται τέρμα.

Στη μάχη τα όπλα μόνο μιλούν.

Φωνές, κακό σε όλη την πλάση αντηχούν.

Γι’ αυτό πάντα ΕΙΡΗΝΗ να επικρατεί,

το φως του Ήλιου ποτέ να μην κρυφτεί!

Σαρδέλη Μαρία

μαθήτρια Β'γυμνασίου

  

                     ~*~ 

Αντιπολεμικό ποίημα

Πόλεμος, λέξη ανίερη

πόλεμος, λέξη στάχτη

πόλεμος, δίχως λογική

πόλεμος, ίσον σκοτάδι.

Ορισμός πολέμου: ο θάνατος

Και το αποτέλεσμά του κακό,

Όσο η ζωή τ’ ανθρώπου

Μέσα στης γης το χώμα…

Ερείπια φέρνει ο πόλεμος

Κλάμα μόνο και πόνο,

Όνειρο μόνο η λευτεριά

Που κρέμεται στον ώμο.

Οι πόλεις αδειάζουν

Και οι δρόμοι κλειστοί

Τα σπίτια να καίνε

Και σπάει σιωπή

Με του κόσμου τη βουή!

Και όμως ακόμα 

Πεθαίνουν αυτοί

Που αδύναμοι είναι

Σ’αυτή τη ζωή…

Και ποια τα όνειρά τους;

Και ποια η ζωή;

Αφού άλλοι δικάζουν

Την ώρα τους στη γη.

Παλικάρια σφάζονται

Λεβέντες πεθαίνουν

Στο όνομα της λευτεριάς

Χάνονται, στη γη εμπαίνουν.

Και μόνο σαν έρθει η Άνοιξη

Ζεσταίνει λίγο η καρδιά τους

Ο πόλεμος σαν τέλειωσε

Ήρθε και η λευτεριά τους!

Και όλοι αδέρφια είμαστε,

Μα κοίτα τους πως ορμάνε

Καρδιές να ξεριζώνουνε

Μαχαίρια σαν κρατάνε.

Δήμητρα Κουτρομάνου

Μαθήτρια Γ’ Γυμνασίου

Ιστολόγιο: ΞηρόμεροNews 

Ανάρτηση: Κalos irtate!στα ελληνόφωνα χωριά της Ιταλίας: «Εμείς τα μιλάμε ακόμα εδώ!» 


Σύνδεσμος: http://xiromeronews.blogspot.com/2013/09/alos-irtate.html 

Από το Blogger 
http://www.blogger.com/

Σεπτέμβριος 2013

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ:Ο μήνας των σχολείων

Καλή σχολική χρονιά!

Η Ταλαιπωρία μιας σχολικής ποδιάς

Από το βιβλίο της Μαρίας  Νίκου  Αγγέλη,

 Σχολική  Ενδυματολογία

Από το «ό,τ’ είχαμε» στο « μοδάτο» ρούχο

Όταν ήμουνα μαθήτρια Γυμνασίου, είχα ράψει  σε μοδίστρα του χωριού μας  μια σχολική ποδιά σε γραμμή «εβαζέ», όπως λεγόταν τότε. Σε γραμμή «άλφα», θα λέγαμε σήμερα. Είχε ωραίο γαλάζιο χρώμα, κουμπιά κάτω κάτω, δύο τσεπούλες μπροστά για να βάζω το μαντηλάκι μου και τις λίγες δραχμούλες μου.

Με καμάρι τη φόρεσα εκείνη τη σχολική χρονιά… Την επόμενη είχα πάλι την ίδια σχολική ποδιά. Αλλά «δυστυχώς» είχα ψηλώσει και η ποδιά ήταν κοντή.

Η μάνα έριξε το ύφασμα που ήταν στο γύρισμα του ποδόγυρου και το μήκος ήταν όπως έπρεπε.

 Δυστυχώς όμως γύρω – γύρω από την ποδιά εκεί που αφέθηκε το ύφασμα για να μακρύνει, είχε σχηματιστεί μια χαρακιά που μαρτυρούσε την παλαιότητα της ποδιάς μου. Όμως αυτό δεν με ενόχλησε πολύ αφού αρκετές συμμαθήτριές μου είχαν κάνει το ίδιο...

Την μεθεπόμενη χρονιά ξανά θα φορούσα την ίδια ποδιά για λόγους οικονομίας. Και  πάλι θα ξαναπώ «δυστυχώς» είχα ψηλώσει! Τι «πρόβλημα» κι αυτό!

Τώρα η μάνα μου αναγκάστηκε να μακρύνει την ποδιά από τη μέση:

Ξήλωσε τη ραφή και πήγε στη μοδίστρα να τη γαζώσει ξανά «τσίμα τσίμα», ώστε να δοθεί το ελάχιστο ύφασμα που υπήρχε εκεί για μήκος.

Ο συντηρητισμός της οικογένειας και ο αυστηρός κανονισμός του σχολείου δεν επέτρεπαν κοντή ποδιά!

Αυτή  τη φορά θα ξαναπώ δυστυχώς η ποδιά μου είχε μια χαρακιά πάνω στη ραφή της μέσης, μία κάτω από τη ραφή και μία στον ποδόγυρο! Και μια φθορά στα μανίκια εκεί στο ύψος των αγκώνων!

Έδειχνε ένα ταλαιπωρημένο, πολυκαιρισμένο , φτωχό  ρούχο. Όταν τη φόρεσα ένοιωσα κι εγώ ασχημούλα σαν την ποδιά μου…

Η μάνα μου διάβασε την απογοήτευσή μου και μου είπε:

 «Παιδάκι μ’, μην τ(η)ράς την παλιά ποδιά σ’, να τ(η)ράς τα γράμματά σ’. Άμα μάθ(ει)ς γράμματα θα φοράς ό,τ’  ρούχο θέλεις!»

Εγώ, ως υπάκουο παιδί πάντα, προσπάθησα να αγνοήσω την ασχήμια της σχολικής ποδιάς μου από την τόση ταλαιπωρία και «να μάθω γράμματα», που ήταν δική μου επιθυμία, αλλά και των γονιών μου.

Σήμερα, μετά από πολλά χρόνια, νιώθω χαρά  και ικανοποίηση που το παιδικό μου όνειρο να γίνω καθηγήτρια, πραγματοποιήθηκε! Ωστόσο, ακόμα θυμάμαι αυτή την τόσο ταλαιπωρημένη σχολική ποδιά. Τώρα όμως δεν μου προκαλεί πίκρα και μελαγχολία. Μόνο μια γλυκιά νοσταλγία...

Η ομορφιά του επαγγέλματός μου διέγραψε την ασχήμια της σχολικής ποδιάς μου…

Σημείωση: το βιβλίο της Μαρίας Ν. Αγγέλη, με τίτλο Σχολική Ενδυματολογία, εκδόσεις ΠΑΣΧΕΝΤΗ, θα το βρείτε στο 2^ο Γυμνάσιο Αγρινίου «Κοσμάς ο Αιτωλός». 

Αύγουστος 2013

ΑΎΓΟΥΣΤΕ καλέ μου μήνα, να'σουν δυο φορές το χρόνο!

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ . . .ΣΜΥΡΝΗ

Γράφει  η Μαρία   N.   Αγγέλη, φιλόλογος

Παραμονή της Παναγιάς , 14 Αυγούστου , ταξιδιώτες από το Αγρίνιο φτάνουμε στην Κωνσταντινούπολη.

 Την Πόλη την:

«ΠΟΛΥΠΑΘΗ, ΠΟΛΥΒΟΥΗ, ΠΟΛΥΜΟΡΦΗ, ΠΑΝΕΜΟΡΦΗ, ελκυστικής ασκήμιας, αξεπέραστη βασιλεύουσα, «Aziz Instabul.»,όπως τη χαρακτηρίζει ο Γ. Ξανθούλης.

Της  Παναγιάς ανήμερα επισκεπτόμαστε τη Χάλκη. Με μόνιππα  ανεβαίνουμε στη Θεολογική   Σχολή. Η  Θεολογική Σχολή της Χάλκης ιδρύθηκε το 1844.Από τότε άρχισε η υπεραιωνόβια ζωή της. Το 1971 όμως η ιστορική Σχολή έκλεισε… Από τότε για σαράντα χρόνια η Θεολογική Σχολή της Χάλκης μιλά εκκωφαντικά με τη σιωπή της… Προσκυνάμε ευλαβικά την εικόνα της Παναγίας της Παυσολύπης.  Aνάβουμε κερί στο ναό της Αγίας Τριάδας.  Παίρνουμε    αντίδωρο από τον ιερέα και την ευχή:  «παν το ποθητόν».

Μπαίνουμε στη Σχολή. Άδειες αίθουσες,  άδεια θρανία… Στη σκέψη μου  έρχεται το τραγούδι:

“Και τότε ένα παράπονο σε παίρνει και στα καντούνια μέσα σε γυρνά η Πόλη μια παλιά αγαπημένη που συναντάς σε ξένη αγκαλιά”.

Ευτυχώς υπάρχει η ελπίδα επαναλειτουργίας της. Όλα είναι έτοιμα και περιμένουν τη μεγάλη μέρα!

Περπατάμε στα σοκάκια της Χάλκης. Εκεί που άλλοτε ήταν τα αρχοντικά των Ελλήνων… Ύστερα επιστρέφουμε στην Πόλη.

Συνεχίζουμε το προσκύνημα στη Ζωοδόχο Πηγή στο Μπαλουκλί. Η παράδοση αναφέρει ότι  όταν έφτασε εδώ η είδηση πως οι Τούρκοι πήραν την Πόλη, ο καλόγηρος τηγάνιζε ψάρια. Δεν  πίστεψε την θλιβερή είδηση και είπε: Αν μπορούν να ζωντανέψουν αυτά τα τηγανισμένα ψάρια τότε θα πιστέψω ότι έπεσε η Πόλη! Και τότε τα ψαράκια από το τηγάνι πήδηξαν στο νερό, απο τότε μέχρι σήμερα μέσα στη δεξαμενή της Ζωοδόχου Πηγής κολυμπούν ψαράκια…

Όσο για το Άγιασμα της Παναγίας της Μπαλουκλιώτισσας θεωρείται θαυματουργό. Και όπως γράφει η Μ. Ιορδανίδου <<ο μεγάλος γιατρός της Λωξάντρας ήτανε η Μπαλουκλιώτισσα. Μεγάλος γιατρός, φίλος και σύμβουλός της…>> Παίρνουμε αγίασμα  και   κατευθυνόμαστε στην Παναγία  των Βλαχερνών. Mε  ευλάβεια  προσκυνάμε την εικόνα της Παναγίας  Βλαχέρνας. Είναι η Θεοτόκος η οποία το 626 μ.Χ. έσωσε την Κωνσταντινούπολη από την επιδρομή των Αβαροσλάβων. Προς τιμή της Υπερμάχου Στρατηγού δημιουργήθηκε τότε ο Ακάθιστος Ύμνος. Με συγκίνηση ψάλλουμε  και εμείς :

     <<Τη     Υπερμάχω   Στρατηγώ  τα νικητήρια… >>

Συνεχίζουμε την περιήγηση.

Μέσα από το λεωφορείο αγναντεύουμε τα Θεοδοσιανά τείχη ανακαινισμένα. Κάτω απ’ αυτά εκτείνονται λαχανόκηποι και ανθόκηποι. Κουρασμένοι από την περιήγηση ,αλλά πλούσιοι σε εικόνες και συναισθήματα , κάνουμε μια στάση για φαγητό. Γευόμαστε την πολίτικη κουζίνα: σαλάτες,μελιτζάνες,κεφτεδάκια,κεμπάπ,γλυκίσματα …Η  κουζίνα της Τουρκίας συγκαταλέγεται στις τρεις πιο φημισμένες κουζίνες στον κόσμο  (Γαλλική, Κινέζικη).

Το απόγευμα πηγαίνουμε μια βόλτα στο Βόσπορο! Παλάτια, αρχοντικά, ξενοδοχεία, η κρεμαστή  γέφυρα, καράβια να πηγαινοέρχονται… Μαγεία! Όνειρο!           

Αυθόρμητα σιγοτραγουδώ:

<<Μεσ’  του Βοσπόρου τα στενά, ο Γιάννης κλαίει τα δειλινά και ο μεμέτης πλάι του πίνει και τραγουδάει  του: Τούρκος εγώ και συ Ρωμιός κι εγώ λαός κι εσύ λαός…>>

Το βράδυ περπατήσαμε στη φημισμένη οδό του Πέραν. Τη σημερινή Istiklal Caddesi (οδός Ανεξαρτησίας).Στην οδό που άλλοτε άκμαζε το ελληνικό στοιχείο με τα αρχοντικά και τα εμπορικά… Δυστυχώς μετά τα Σεπτεμβριανά(1955) ο ελληνικός πληθυσμός της Πόλης εκμηδενίστηκε…(η τούρκικη ταινία  : <<  Πληγές του Φθινοπώρου>>, αποδίδει αυτό το σκληρό διωγμό των Ελλήνων της Πόλης.

 Στο Πέραν απολαύσαμε τα ωραία γλυκά και παγωτά των Τούρκων οι οποίοι είναι εξαιρετικά ευγενικοί και φιλικοί προς τους Έλληνες. Είμαστε καρντάσια!

<<Τζάν καρντασί,κάν καρντασί,σαν καρντασί ίζ μπίζ=Εμείς είμαστε αδέλφια της ψυχής, αδέλφια του αίματος, αδέλφια της καρδιάς>>

Tην επόμενη μέρα επισκεπτόμαστε το Πατριαρχείο και τον ιερό ναό του Αγίου Γεωργίου με το ωραίο τέμπλο. Μετά  το βυζαντινό ιππόδρομο. Στη συνέχεια το Μπλε Τζαμί, το ιερό προσκύνημα των μουσουλμάνων.

Ακολούθησε το προσκύνημα στην Αγία Σοφία <<το μέγα μοναστήρι>>της Ορθοδοξίας.

Σήμερα λειτουργεί ως Μουσείο. Ελάχιστα ψηφιδωτά έχουν διασωθεί από τον πλούτο της.

Κι  όμως  ακόμα και χωρίς  πολλά  ψηφιδωτά η Αγία Σοφία διατηρεί τη  Μεγαλοπρέπειά της!

Εδώ θυμάμαι το τραγούδι:

   <<Σημαίνει ο Θεός, σημαίνει η γης, σημαίνουν τα επουράνια,

σημαίνει κι η Αγιά Σοφιά, το μέγα μοναστήρι,

με τετρακόσια σήμαντρα κι εξήνταδυό καμπάνες,

Κάθε καμπάνα και παπάς,κάθε παπάς και διάκος.

Ψάλλει ζερβά ο βασιλιάς, δεξιά ο πατριάρχης,

Κι απ’ την πολλή την ψαλμουδιά εσειότανε οι κολόνες.

Να μπούνε στο χερουβικό και να΄βγει ο βασιλέας.

Φωνή τους ήρθε εξ ουρανού κι απ’ αρχαγγέλου στόμα:

<<Πάψετε το  χερουβικό κι ας χαμηλώσουν τ’ άγια,

Παπάδες πάρτε τα γιερά και σεις κεριά σβηστήτε,

Γιατί είναι θέλημα Θεού η Πόλη να τουρκέψει.

Μόν’  στείλτε λόγο στη Φραγκιά,νάρτουνε τρία καράβια

Το’ να να πάρει το σταυρό και τ ‘ άλλο  το  βαγγέλιο,

Το τρίτο το καλύτερο, την άγια Τράπεζά μας,

Μη μας την πάρουν τα σκυλιά και μας τη μαγαρίσουν>>.

H Δέσποινα ταράχτηκε κι εδάκρυσαν οι  εικόνες.

<<Σώπασε κυρά Δέσποινα και μην πολυδακρύζεις,

Πάλι με χρόνους με καιρούς ,πάλι δικά μας είναι>>.

Όλοι οι Έλληνες επισκέπτες φωτογραφίζονται στην Αγία Σοφία.

  Σαν να θέλουν να την κλείσουν στην αγκαλιά τους.Να την πάρουν για πάντα μαζί τους!Είναι  το σύμβολο του χριστιανισμού και του ελληνισμού!Τι κι αν οι Οθωμανοί τη μετέτρεψαν σε τζαμί με τους μεγάλους μιναρέδες; Αυτή μένει κι επιμένει να θυμίζει ότι εδώ χτυπά η καρδιά της Κωνσταντινούπολης!

Η μέρα κλείνει με την επίσκεψη στη μεγάλη αγορά <<Καπαλί Τσαρσί>> της  Πόλης.Ένα  τεράστιο εμπορικό κέντρο με έντεκα πύλες.Ένα γοητευτικό λαβύρινθο με κάθε λογής εμπορεύματα:χαλιά, χρυσαφικά, δερμάτινα, γυαλικά, ναργιλέδες,στολίδια κ.ά.Οι Τούρκοι έξυπνοι έμποροι προσπαθούν να πείσουν τους πελάτες. Απαραίτητο στο παζάρι το παζαρλίκι!Οι Τούρκοι  κυρίως στοχεύουν στις γυναίκες στις οποίες απευθύνουν διάφορα κοπλιμέντα:<<Ωραία γυναίκα>>,<<κομψή γυναίκα>>,<<όμορφη ελληνίδα>>κλπ.Οι γυναίκες κολακεύονται και μπαίνουν στο κατάστημα.Κι εδώ αρχίζει το παζάρεμα!Οι μαγαζάτορες συνηθίζουν επίσης να καρφιτσώνουν στις πελάτισσες κάτι μικρά ματάκια για γούρι, όπως λένε.Επίσης αρκετά φιλόξενοι προσφέρονται να κεράσουν τσάι,   το τοπικό τους ρόφημα. Οι περισσότεροι μιλούν ελληνικά ,οπότε η συνεννόηση μαζί τους είναι εύκολη.

Μετά αναχωρούμε για Προύσα.Την πόλη του μεταξιού!Επισκεπτόμαστε τα μαυσωλεία των σουλτάνων.Βλέπουμε το μνημείο  και το μουσείο του καραγκιόζη. Την άλλη μέρα το πρωί πάμε στην αγορά της Προύσας.Ωραίο εμπορικό κέντρο.Υπέροχα μεταξωτά υφάσματα, μαντήλες, μαξιλάρια,πετσέτες,κλπ.Δεν έχει βέβαια τη  γοητεία της σκεπαστής αγοράς της Πόλης. Έχει όμως εξαιρετική ποιότητα.

   <<Μες στα ερμάρια αστραφτοκοπούν τα μεταξωτά της Προύσας,που αναριγούν όπως το νερό στην πανσέληνο κάτω από τα ασημένια πλουμίδια τους…>>.

Παίρνουμε το δρόμο προς Σμύρνη.Μετά από πολύωρη διαδρομή και εξαιρετική ξενάγηση από το Μουράτ τον ξεναγό μας, φτάνουμε στη Σμύρνη.

<<H Σμύρνη δεν είναι μια πολιτεία είναι  ένας έρωτας, ένα φιλί>>,γράφει ο Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος.Εμείς θα συμφωνήσουμε μαζί του…

Εδώ δίπλα στο Μέλη ποταμό γεννήθηκε ο Όμηρος(Μελησογεννής).Αντικρύζουμε το <<Κιαί>>.Περπατάμε στην ελληνική συνοικία…Ελάχιστα ελληνικά σπίτια σώθηκαν από τη μεγάλη πυρκαγιά του 1922.Βλέπουμε το παλιό  ελληνικό Προξενείο.Επισκεπτόμαστε ένα αρχοντικό , που λειτουργεί ως μουσείο Κεμάλ Ατατούρκ.

<<Πώς να σε ξεχάσω Σμύρνη αγαπημένη>>, λέει ο πρόσφυγας    Γ.  Κατραμόπουλος και  πολλοί άλλοι ξεριζωμένοι Σμυρνιοί…Πώς να ξεχάσουν τη Σμύρνη των Σμυρνιών;

Η Σμύρνη, Ismir  σήμερα, έχει πληθυσμό  4.500.000 κατοίκους.Οι Έλληνες αριθμούν 35 άτομα περίπου.Εδώ που άλλοτε <<μιλούσαν όλοι ελληνικά ακόμα κι οι Τούρκοι κι οι Λεβαντίνοι κι οι Οβραίοι κι οι Αρμεναίοι…>>, όπως γράφει η Διδώ Σωτηρίου, σήμερα κανένας δεν μιλάει ελληνικά! Εδώ που κάποτε ανθούσε  ο Ελληνισμός!

Τι κι αν εκμηδενίστηκε ο πληθυσμός;Τι κι αν απέμειναν ελάχιστα  ελληνικά σπίτια;

Και μόνο η θάλασσα , θα διαλαλεί στους αιώνες την ιστορία της Σμύρνης!Είναι αυτή η θάλασσα που απολάμβαναν  κάποτε οι πλούσιοι Σμυρνιοί κι οι Σμυρνιές στην εποχή της ακμής…Είναι αυτή η θάλασσα που βάφτηκε κόκκινη, κατακόκκινη στην  εποχή της καταστροφής…Την πότισε το αίμα τόσων αθώων που έτρεξαν σ ‘ αυτή με την ελπίδα να σωθούν…

<<Ανάθεμα  στους αίτιους>>!  Γράφει η Διδώ  Σωτηρίου…

Την άλλη μέρα ξεκινάμε  για Έφεσο.

Κάνουμε στάση στο Σελτζούκ. Ανεβαίνουμε στην Ακρόπολη.Προσκυνάμε τον  τάφο του Αη Γιάννη του Θεολόγου.Αντικρύζουμε το χώρο όπου υπήρχε κάποτε ο ναός της Αρτέμιδος. Ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου. Συνεχίζουμε στην Έφεσο με τα πολλά αρχαιολογικά μνημεία.Θαυμάζουμε τη  βιβλιοθήκη και το ελληνιστικό θέατρο…

Μετά επισκεπτόμαστε το Κουσάντασι,εξαιρετικής ομορφιάς πόλη.Χαρακτηρίζεται ως η Σαντορίνη της Τουρκίας.Και μετά από ένα πλούσιο γεύμα επιστρέφουμε στη Σμύρνη.

 Το απόγευμα πηγαίνουμε στην αγορά της  Σμύρνης.Πρόκειται για μια πλούσια αγορά, όπου  βρίσκει κανείς  ό,τι βάλλει ο νους του!Το βραδάκι  περπατήσαμε στην παραλία της πανέμορφης πόλης, που και σήμερα εξακολουθεί να είναι το μεγαλύτερο εμπορικό λιμάνι της Τουρκίας.

Την επόμενη μέρα έχουμε ξενάγηση στο Κορδελιό.Συνεχίζουμε Μενεμένη και κατευθυνόμαστε στην Πέργαμο, γνωστή για το Ασκληπιείο της…Και συνεχίζουμε με προορισμό το γραφικό Αϊβαλί!Είναι οι  παλιές Κυδωνίες.Πατρίδα του Βενέζη και του Κόντογλου.<<Αϊβαλί, αγάπη μου!>>, λέει ο Κόντογλου. Περιδιαβήκαμε τους  δρόμους του.Επισκεφτήκαμε τις εκκλησιές του Αγίου Ιωάννη και του Αγίου Γεωργίου που λειτουργούν ως τζαμιά.

Ήπιαμε τσάι ,το αγαπημένο ρόφημα των Τούρκων,στου Κανέλλου.Ωραία θέα!Ευγενικοί οι Τούρκοι.

Επόμενος σταθμός το Μοσχονήσι. Προσκυνήσαμε την εκκλησιά « του Ταξιάρχη», η οποία όπως μας είπε ο ξεναγός θα ανακαινιστεί και θα γίνει Μουσείο. Εμείς το ευχόμαστε.

Εκεί δίπλα στην εκκλησιά συναντήσαμε την 78χρονη κυρά Σεχρά που μέχρι πρότινος είχε το κλειδί του ναού. Τώρα δεν το’χει. Το πήρε ο Δήμαρχος . Η ίδια μας έδωσε κεράκια κι ανάψαμε στο εξωτερικό  της εκκλησίας. Η κ. Σεχρά, κρητικής καταγωγής μας αποχαιρέτησε με μια μαντινάδα:

« Η θάλασσα έχει ένα καημό

γιατί δέντρο δεν έχει

κι ο ζωντανός ξεχωρισμός

παρηγοριά δεν έχει.»

Μετά από τρείς ώρες  φτάσαμε στην Τροία. Μπροστά μας ο Δούρειος Ίππος.

Σαν κι αυτόν που επινόησε ο πολυμήχανος Οδυσσέας για το πάρσιμο της Τροίας. Περπατάμε στο χώρο που διαδραματίστηκαν τόσες μάχες στον Τρωικό πόλεμο…

Να ο Αχιλλέας κι  ο Αγαμέμνονας, ο Έκτορας  κι  η Ανδρομάχη, ο Πάρις κι η Ελένη, η Εκάβη κι ο Πρίαμος…Οι  θεοί,οι ημίθεοι και οι θνητοί…

Τα σπίτια, τα παλάτια, οι πύλες, ο θησαυρός του Πριάμου, απλώνονται μπροστά μας….

Ύστερα από αρκετή ξενάγηση στις  εννιά   Τροίες  βγαίνουμε στη μικρή δέκατη Τροία!..

Και το βραδάκι φτάνουμε στο Τσανάκαλλε . Την πόλη που οφείλει το όνομά της στα πήλινα σκεύη και  αντικείμενα που παράγει.

Στο πεντάστερο Hotel Kolin απολαμβάνουμε τα πλούσια εδέσματα της Τούρκικης κουζίνας. «Αφιγιέτ ολσούν: καλή όρεξη!»

Γεύσεις, μυρωδιές και  χρώματα υπέροχα! Ακολουθεί χορός με παραδοσιακά ελληνικά τραγούδια στον 11^ο  όροφο του ξενοδοχείου.

Και η βραδιά κλείνει υπέροχα!

Την άλλη μέρα  πρωί  πρωί  παίρνουμε το δρόμο της επιστροφής.Περνάμε το  Τσανάκαλλε, τα Στενά των Δαρδανελλίων, τη Λάμψακο και  φτάνουμε στην Καλλίπολη. Ύστερα πατάμε τα δικά μας χώματα… 

Αυτό το ταξίδι ήταν ένα προσκύνημα στα Άγια χώματα...Ένα προσκύνημα στην Ιστορία μας!

Αγία Σοφιά

βιβλιοθήκη Εφέσσου 

Μεσ' του Βοσπόρου τα στενά.

Τροία-Δούρειος Ίππος.