Παρασκευή 23 Αυγούστου 2013

Αύγουστος 2013

ΑΎΓΟΥΣΤΕ καλέ μου μήνα, να'σουν δυο φορές το χρόνο!

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ . . .ΣΜΥΡΝΗ

Γράφει η Μαρία N. Αγγέλη, φιλόλογος

Παραμονή της Παναγιάς , 14 Αυγούστου , ταξιδιώτες από το Αγρίνιο φτάνουμε στην Κωνσταντινούπολη.

Την Πόλη την:

«ΠΟΛΥΠΑΘΗ, ΠΟΛΥΒΟΥΗ, ΠΟΛΥΜΟΡΦΗ, ΠΑΝΕΜΟΡΦΗ, ελκυστικής ασκήμιας, αξεπέραστη βασιλεύουσα, «Aziz Instabul.»,όπως τη χαρακτηρίζει ο Γ. Ξανθούλης.

Της Παναγιάς ανήμερα επισκεπτόμαστε τη Χάλκη. Με μόνιππα ανεβαίνουμε στη Θεολογική Σχολή. Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης ιδρύθηκε το 1844.Από τότε άρχισε η υπεραιωνόβια ζωή της. Το 1971 όμως η ιστορική Σχολή έκλεισε… Από τότε για σαράντα χρόνια η Θεολογική Σχολή της Χάλκης μιλά εκκωφαντικά με τη σιωπή της… Προσκυνάμε ευλαβικά την εικόνα της Παναγίας της Παυσολύπης. Aνάβουμε κερί στο ναό της Αγίας Τριάδας. Παίρνουμε αντίδωρο από τον ιερέα και την ευχή: «παν το ποθητόν».

Μπαίνουμε στη Σχολή. Άδειες αίθουσες, άδεια θρανία… Στη σκέψη μου έρχεται το τραγούδι:

“Και τότε ένα παράπονο σε παίρνει και στα καντούνια μέσα σε γυρνά η Πόλη μια παλιά αγαπημένη που συναντάς σε ξένη αγκαλιά”.

Ευτυχώς υπάρχει η ελπίδα επαναλειτουργίας της. Όλα είναι έτοιμα και περιμένουν τη μεγάλη μέρα!

Περπατάμε στα σοκάκια της Χάλκης. Εκεί που άλλοτε ήταν τα αρχοντικά των Ελλήνων… Ύστερα επιστρέφουμε στην Πόλη.

Συνεχίζουμε το προσκύνημα στη Ζωοδόχο Πηγή στο Μπαλουκλί. Η παράδοση αναφέρει ότι όταν έφτασε εδώ η είδηση πως οι Τούρκοι πήραν την Πόλη, ο καλόγηρος τηγάνιζε ψάρια. Δεν πίστεψε την θλιβερή είδηση και είπε: Αν μπορούν να ζωντανέψουν αυτά τα τηγανισμένα ψάρια τότε θα πιστέψω ότι έπεσε η Πόλη! Και τότε τα ψαράκια από το τηγάνι πήδηξαν στο νερό, απο τότε μέχρι σήμερα μέσα στη δεξαμενή της Ζωοδόχου Πηγής κολυμπούν ψαράκια…

Όσο για το Άγιασμα της Παναγίας της Μπαλουκλιώτισσας θεωρείται θαυματουργό. Και όπως γράφει η Μ. Ιορδανίδου <<ο μεγάλος γιατρός της Λωξάντρας ήτανε η Μπαλουκλιώτισσα. Μεγάλος γιατρός, φίλος και σύμβουλός της…>> Παίρνουμε αγίασμα και κατευθυνόμαστε στην Παναγία των Βλαχερνών. Mε ευλάβεια προσκυνάμε την εικόνα της Παναγίας Βλαχέρνας. Είναι η Θεοτόκος η οποία το 626 μ.Χ. έσωσε την Κωνσταντινούπολη από την επιδρομή των Αβαροσλάβων. Προς τιμή της Υπερμάχου Στρατηγού δημιουργήθηκε τότε ο Ακάθιστος Ύμνος. Με συγκίνηση ψάλλουμε και εμείς :

<<Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα νικητήρια… >>

Συνεχίζουμε την περιήγηση.

Μέσα από το λεωφορείο αγναντεύουμε τα Θεοδοσιανά τείχη ανακαινισμένα. Κάτω απ’ αυτά εκτείνονται λαχανόκηποι και ανθόκηποι. Κουρασμένοι από την περιήγηση ,αλλά πλούσιοι σε εικόνες και συναισθήματα , κάνουμε μια στάση για φαγητό. Γευόμαστε την πολίτικη κουζίνα: σαλάτες,μελιτζάνες,κεφτεδάκια,κεμπάπ,γλυκίσματα …Η κουζίνα της Τουρκίας συγκαταλέγεται στις τρεις πιο φημισμένες κουζίνες στον κόσμο (Γαλλική, Κινέζικη).

Το απόγευμα πηγαίνουμε μια βόλτα στο Βόσπορο! Παλάτια, αρχοντικά, ξενοδοχεία, η κρεμαστή γέφυρα, καράβια να πηγαινοέρχονται… Μαγεία! Όνειρο!

Αυθόρμητα σιγοτραγουδώ:

<<Μεσ’ του Βοσπόρου τα στενά, ο Γιάννης κλαίει τα δειλινά και ο μεμέτης πλάι του πίνει και τραγουδάει του: Τούρκος εγώ και συ Ρωμιός κι εγώ λαός κι εσύ λαός…>>

Το βράδυ περπατήσαμε στη φημισμένη οδό του Πέραν. Τη σημερινή Istiklal Caddesi (οδός Ανεξαρτησίας).Στην οδό που άλλοτε άκμαζε το ελληνικό στοιχείο με τα αρχοντικά και τα εμπορικά… Δυστυχώς μετά τα Σεπτεμβριανά(1955) ο ελληνικός πληθυσμός της Πόλης εκμηδενίστηκε…(η τούρκικη ταινία : << Πληγές του Φθινοπώρου>>, αποδίδει αυτό το σκληρό διωγμό των Ελλήνων της Πόλης.

Στο Πέραν απολαύσαμε τα ωραία γλυκά και παγωτά των Τούρκων οι οποίοι είναι εξαιρετικά ευγενικοί και φιλικοί προς τους Έλληνες. Είμαστε καρντάσια!

<<Τζάν καρντασί,κάν καρντασί,σαν καρντασί ίζ μπίζ=Εμείς είμαστε αδέλφια της ψυχής, αδέλφια του αίματος, αδέλφια της καρδιάς>>

Tην επόμενη μέρα επισκεπτόμαστε το Πατριαρχείο και τον ιερό ναό του Αγίου Γεωργίου με το ωραίο τέμπλο. Μετά το βυζαντινό ιππόδρομο. Στη συνέχεια το Μπλε Τζαμί, το ιερό προσκύνημα των μουσουλμάνων.

Ακολούθησε το προσκύνημα στην Αγία Σοφία <<το μέγα μοναστήρι>>της Ορθοδοξίας.

Σήμερα λειτουργεί ως Μουσείο. Ελάχιστα ψηφιδωτά έχουν διασωθεί από τον πλούτο της.

Κι όμως ακόμα και χωρίς πολλά ψηφιδωτά η Αγία Σοφία διατηρεί τη Μεγαλοπρέπειά της!

Εδώ θυμάμαι το τραγούδι:

<<Σημαίνει ο Θεός, σημαίνει η γης, σημαίνουν τα επουράνια,

σημαίνει κι η Αγιά Σοφιά, το μέγα μοναστήρι,

με τετρακόσια σήμαντρα κι εξήνταδυό καμπάνες,

Κάθε καμπάνα και παπάς,κάθε παπάς και διάκος.

Ψάλλει ζερβά ο βασιλιάς, δεξιά ο πατριάρχης,

Κι απ’ την πολλή την ψαλμουδιά εσειότανε οι κολόνες.

Να μπούνε στο χερουβικό και να΄βγει ο βασιλέας.

Φωνή τους ήρθε εξ ουρανού κι απ’ αρχαγγέλου στόμα:

<<Πάψετε το χερουβικό κι ας χαμηλώσουν τ’ άγια,

Παπάδες πάρτε τα γιερά και σεις κεριά σβηστήτε,

Γιατί είναι θέλημα Θεού η Πόλη να τουρκέψει.

Μόν’ στείλτε λόγο στη Φραγκιά,νάρτουνε τρία καράβια

Το’ να να πάρει το σταυρό και τ ‘ άλλο το βαγγέλιο,

Το τρίτο το καλύτερο, την άγια Τράπεζά μας,

Μη μας την πάρουν τα σκυλιά και μας τη μαγαρίσουν>>.

H Δέσποινα ταράχτηκε κι εδάκρυσαν οι εικόνες.

<<Σώπασε κυρά Δέσποινα και μην πολυδακρύζεις,

Πάλι με χρόνους με καιρούς ,πάλι δικά μας είναι>>.

Όλοι οι Έλληνες επισκέπτες φωτογραφίζονται στην Αγία Σοφία.

Σαν να θέλουν να την κλείσουν στην αγκαλιά τους.Να την πάρουν για πάντα μαζί τους!Είναι το σύμβολο του χριστιανισμού και του ελληνισμού!Τι κι αν οι Οθωμανοί τη μετέτρεψαν σε τζαμί με τους μεγάλους μιναρέδες; Αυτή μένει κι επιμένει να θυμίζει ότι εδώ χτυπά η καρδιά της Κωνσταντινούπολης!

Η μέρα κλείνει με την επίσκεψη στη μεγάλη αγορά <<Καπαλί Τσαρσί>> της Πόλης.Ένα τεράστιο εμπορικό κέντρο με έντεκα πύλες.Ένα γοητευτικό λαβύρινθο με κάθε λογής εμπορεύματα:χαλιά, χρυσαφικά, δερμάτινα, γυαλικά, ναργιλέδες,στολίδια κ.ά.Οι Τούρκοι έξυπνοι έμποροι προσπαθούν να πείσουν τους πελάτες. Απαραίτητο στο παζάρι το παζαρλίκι!Οι Τούρκοι κυρίως στοχεύουν στις γυναίκες στις οποίες απευθύνουν διάφορα κοπλιμέντα:<<Ωραία γυναίκα>>,<<κομψή γυναίκα>>,<<όμορφη ελληνίδα>>κλπ.Οι γυναίκες κολακεύονται και μπαίνουν στο κατάστημα.Κι εδώ αρχίζει το παζάρεμα!Οι μαγαζάτορες συνηθίζουν επίσης να καρφιτσώνουν στις πελάτισσες κάτι μικρά ματάκια για γούρι, όπως λένε.Επίσης αρκετά φιλόξενοι προσφέρονται να κεράσουν τσάι, το τοπικό τους ρόφημα. Οι περισσότεροι μιλούν ελληνικά ,οπότε η συνεννόηση μαζί τους είναι εύκολη.

Μετά αναχωρούμε για Προύσα.Την πόλη του μεταξιού!Επισκεπτόμαστε τα μαυσωλεία των σουλτάνων.Βλέπουμε το μνημείο και το μουσείο του καραγκιόζη. Την άλλη μέρα το πρωί πάμε στην αγορά της Προύσας.Ωραίο εμπορικό κέντρο.Υπέροχα μεταξωτά υφάσματα, μαντήλες, μαξιλάρια,πετσέτες,κλπ.Δεν έχει βέβαια τη γοητεία της σκεπαστής αγοράς της Πόλης. Έχει όμως εξαιρετική ποιότητα.

<<Μες στα ερμάρια αστραφτοκοπούν τα μεταξωτά της Προύσας,που αναριγούν όπως το νερό στην πανσέληνο κάτω από τα ασημένια πλουμίδια τους…>>.

Παίρνουμε το δρόμο προς Σμύρνη.Μετά από πολύωρη διαδρομή και εξαιρετική ξενάγηση από το Μουράτ τον ξεναγό μας, φτάνουμε στη Σμύρνη.

<<H Σμύρνη δεν είναι μια πολιτεία είναι ένας έρωτας, ένα φιλί>>,γράφει ο Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος.Εμείς θα συμφωνήσουμε μαζί του…

Εδώ δίπλα στο Μέλη ποταμό γεννήθηκε ο Όμηρος(Μελησογεννής).Αντικρύζουμε το <<Κιαί>>.Περπατάμε στην ελληνική συνοικία…Ελάχιστα ελληνικά σπίτια σώθηκαν από τη μεγάλη πυρκαγιά του 1922.Βλέπουμε το παλιό ελληνικό Προξενείο.Επισκεπτόμαστε ένα αρχοντικό , που λειτουργεί ως μουσείο Κεμάλ Ατατούρκ.

<<Πώς να σε ξεχάσω Σμύρνη αγαπημένη>>, λέει ο πρόσφυγας Γ. Κατραμόπουλος και πολλοί άλλοι ξεριζωμένοι Σμυρνιοί…Πώς να ξεχάσουν τη Σμύρνη των Σμυρνιών;

Η Σμύρνη, Ismir σήμερα, έχει πληθυσμό 4.500.000 κατοίκους.Οι Έλληνες αριθμούν 35 άτομα περίπου.Εδώ που άλλοτε <<μιλούσαν όλοι ελληνικά ακόμα κι οι Τούρκοι κι οι Λεβαντίνοι κι οι Οβραίοι κι οι Αρμεναίοι…>>, όπως γράφει η Διδώ Σωτηρίου, σήμερα κανένας δεν μιλάει ελληνικά! Εδώ που κάποτε ανθούσε ο Ελληνισμός!

Τι κι αν εκμηδενίστηκε ο πληθυσμός;Τι κι αν απέμειναν ελάχιστα ελληνικά σπίτια;

Και μόνο η θάλασσα , θα διαλαλεί στους αιώνες την ιστορία της Σμύρνης!Είναι αυτή η θάλασσα που απολάμβαναν κάποτε οι πλούσιοι Σμυρνιοί κι οι Σμυρνιές στην εποχή της ακμής…Είναι αυτή η θάλασσα που βάφτηκε κόκκινη, κατακόκκινη στην εποχή της καταστροφής…Την πότισε το αίμα τόσων αθώων που έτρεξαν σ ‘ αυτή με την ελπίδα να σωθούν…

<<Ανάθεμα στους αίτιους>>! Γράφει η Διδώ Σωτηρίου…

Την άλλη μέρα ξεκινάμε για Έφεσο.

Κάνουμε στάση στο Σελτζούκ. Ανεβαίνουμε στην Ακρόπολη.Προσκυνάμε τον τάφο του Αη Γιάννη του Θεολόγου.Αντικρύζουμε το χώρο όπου υπήρχε κάποτε ο ναός της Αρτέμιδος. Ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου. Συνεχίζουμε στην Έφεσο με τα πολλά αρχαιολογικά μνημεία.Θαυμάζουμε τη βιβλιοθήκη και το ελληνιστικό θέατρο…

Μετά επισκεπτόμαστε το Κουσάντασι,εξαιρετικής ομορφιάς πόλη.Χαρακτηρίζεται ως η Σαντορίνη της Τουρκίας.Και μετά από ένα πλούσιο γεύμα επιστρέφουμε στη Σμύρνη.

Το απόγευμα πηγαίνουμε στην αγορά της Σμύρνης.Πρόκειται για μια πλούσια αγορά, όπου βρίσκει κανείς ό,τι βάλλει ο νους του!Το βραδάκι περπατήσαμε στην παραλία της πανέμορφης πόλης, που και σήμερα εξακολουθεί να είναι το μεγαλύτερο εμπορικό λιμάνι της Τουρκίας.

Την επόμενη μέρα έχουμε ξενάγηση στο Κορδελιό.Συνεχίζουμε Μενεμένη και κατευθυνόμαστε στην Πέργαμο, γνωστή για το Ασκληπιείο της…Και συνεχίζουμε με προορισμό το γραφικό Αϊβαλί!Είναι οι παλιές Κυδωνίες.Πατρίδα του Βενέζη και του Κόντογλου.<<Αϊβαλί, αγάπη μου!>>, λέει ο Κόντογλου. Περιδιαβήκαμε τους δρόμους του.Επισκεφτήκαμε τις εκκλησιές του Αγίου Ιωάννη και του Αγίου Γεωργίου που λειτουργούν ως τζαμιά.

Ήπιαμε τσάι ,το αγαπημένο ρόφημα των Τούρκων,στου Κανέλλου.Ωραία θέα!Ευγενικοί οι Τούρκοι.

Επόμενος σταθμός το Μοσχονήσι. Προσκυνήσαμε την εκκλησιά « του Ταξιάρχη», η οποία όπως μας είπε ο ξεναγός θα ανακαινιστεί και θα γίνει Μουσείο. Εμείς το ευχόμαστε.

Εκεί δίπλα στην εκκλησιά συναντήσαμε την 78χρονη κυρά Σεχρά που μέχρι πρότινος είχε το κλειδί του ναού. Τώρα δεν το’χει. Το πήρε ο Δήμαρχος . Η ίδια μας έδωσε κεράκια κι ανάψαμε στο εξωτερικό της εκκλησίας. Η κ. Σεχρά, κρητικής καταγωγής μας αποχαιρέτησε με μια μαντινάδα:

« Η θάλασσα έχει ένα καημό

γιατί δέντρο δεν έχει

κι ο ζωντανός ξεχωρισμός

παρηγοριά δεν έχει.»

Μετά από τρείς ώρες φτάσαμε στην Τροία. Μπροστά μας ο Δούρειος Ίππος.

Σαν κι αυτόν που επινόησε ο πολυμήχανος Οδυσσέας για το πάρσιμο της Τροίας. Περπατάμε στο χώρο που διαδραματίστηκαν τόσες μάχες στον Τρωικό πόλεμο…

Να ο Αχιλλέας κι ο Αγαμέμνονας, ο Έκτορας κι η Ανδρομάχη, ο Πάρις κι η Ελένη, η Εκάβη κι ο Πρίαμος…Οι θεοί,οι ημίθεοι και οι θνητοί…

Τα σπίτια, τα παλάτια, οι πύλες, ο θησαυρός του Πριάμου, απλώνονται μπροστά μας….

Ύστερα από αρκετή ξενάγηση στις εννιά Τροίες βγαίνουμε στη μικρή δέκατη Τροία!..

Και το βραδάκι φτάνουμε στο Τσανάκαλλε . Την πόλη που οφείλει το όνομά της στα πήλινα σκεύη και αντικείμενα που παράγει.

Στο πεντάστερο Hotel Kolin απολαμβάνουμε τα πλούσια εδέσματα της Τούρκικης κουζίνας. «Αφιγιέτ ολσούν: καλή όρεξη!»

Γεύσεις, μυρωδιές και χρώματα υπέροχα! Ακολουθεί χορός με παραδοσιακά ελληνικά τραγούδια στον 11^ο όροφο του ξενοδοχείου.

Και η βραδιά κλείνει υπέροχα!

Την άλλη μέρα πρωί πρωί παίρνουμε το δρόμο της επιστροφής.Περνάμε το Τσανάκαλλε, τα Στενά των Δαρδανελλίων, τη Λάμψακο και φτάνουμε στην Καλλίπολη. Ύστερα πατάμε τα δικά μας χώματα…

Αυτό το ταξίδι ήταν ένα προσκύνημα στα Άγια χώματα...Ένα προσκύνημα στην Ιστορία μας!

Αγία Σοφιά

βιβλιοθήκη Εφέσσου

Μεσ' του Βοσπόρου τα στενά.

Τροία-Δούρειος Ίππος.

Τετάρτη 10 Ιουλίου 2013

Μάιος 2013

Η πολιτιστική ομάδα του 2ου Γυμνασίου Αγρινίου οργάνωσε εκδήλωση στην Αίθουσα τελετών του σχολείου στις 14 Μαΐου 2013.

Στην εκδήλωση παρουσιάστηκε το Πολιτιστικό πρόγραμμα που εκπονήθηκε τη σχολική χρονιά 2012-2013:

«Από τα Ματωμένα Χώματα στη νέα πατρίδα…

Ο ξεριζωμός, η προσφυγιά και η Ελπίδα!»

Την παρουσίαση του προγράμματος παρακολούθησαν:

Ο Σχολικός Σύμβουλος φιλολόγων κ.Ιωάννης Νεραντζής, η Πρόεδρος του Συλλόγου Μικρασιατών Προσφύγων Αγρινίου κ.Κυριακή Ιωακειμίδου, η Ταμίας του Συλλόγου, η κ.Μαρίτσα Βασιλειάδου, πρόσφυγας 2ης γενιάς,συνταξιούχος Γραμματέας της κοινότητας Αγίου Κων/νου Αγρινίου. Ο Σύλλογος των καθηγητών, η μαθητική κοινότητα και Γονείς των μαθητών.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΣΑΝ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΩΣΤΑΣ ΣΤΑΣΙΝΟΣ,

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΕΣΤΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΥΝΤΖΟΥ ΚΩΝ/ΝΑ ΚΑΙ ΚΑΠΟΙΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ

~*~

Πρόγραμμα

· «Η Σμύρνη καίγεται», τραγούδι

· «Από τα Ματωμένα χώματα… πρόσφυγες στο Αγρίνιο», Μαρία Ν. Αγγέλη

· «Από την αποβίβαση στη Σμύρνη μέχρι τη συνθήκη τηςΛωζάνης», Τ. Σακελλαρόπουλου.

Διαβάζει η Ελισάβετ Μανάκη

· «Όταν θα δείτε στα υψώματα φωτιές…», μαρτυρία Ελένης Καραντώνη.

· Διαβάζει η Δήμητρα Κουτρομάνου

· «Πρόσφυγες στην Ελλάδα», από : Οι νεκροί περιμένουν, Δ. Σωτηρίου.

Διαβάζει η Θεοδώρα Καλογεράκη

· «Τι σε μέλει εσένανε», παραδοσιακό τραγούδι

· «Άγιος Κωνσταντίνος Αγρινίου. Η προσφυγομάνα κοινότητα», Ανδρέα Ψωμιάδη.

Διαβάζει η Κωνσταντίνα Διώτη

· «Ο Ελευθέριος Βενιζέλος στο Αγρίνιο», Φάνη Βέτσα.

Διαβάζει ο Αθανάσιος Σαγάνης

· Βασιλική Γεωργαντζέλη, η καπνεργάτρια», Μαρίας Αγγέλη.

Διαβάζει η Διαμαντένια Κουτσομπίνα

· «Η καπνεργάτρια», Αρ. Μπαρχαμπά.

· Απαγγέλλει η Φωτεινή Ζαχαράκη

· «Ηλίας Ηλιού, ο καπνέμπορος», Μαρίας Αγγέλη.

Διαβάζει ο Συμεών Βασιλόπουλος

· Χοροί, από τη χορευτική ομάδα.

Διδασκαλία χορών: Έφη Κωνσταντίνου

Πολιτιστική ομάδα

· Π. Αλεξανδρή, Α. Ανδρέσσα, Θ. Αριστόπουλος, Σ. Βασιλόπουλος, Β. Βλάχος, Β. Γεροθόδωρου, Ι. Γρίβα, Θ. Δαράβαλης, Κ. Διώτη, Φ. Ζαχαράκη, Θ. Καλογεράκη, Α. Καρατσώρη, Α. Κολώνια, Δ. Κουτρομάνου, Δ. Κουτσομπίνα Β. Κρέτσης, Γ. Κρικρής, Α. Κωνσταντίνου, Θ. Λαμπροκωστοπούλου, Κ. Μακρής, Ε. Μανάκη, Ι. Μαρούκας, Β. Μιχοπούλου, Ε. Μόσχου, Α. Νικολάε , Κ. Νταλαγιώργος, Ι. Νταλαπέρα, Π. Ντέμου, Σ. Πλαστήρα, Β. Σιάχου, Μ. Τζάνη, Χ. Φουρλίγκα, Ε. Χριστοπούλου, Γ. Αναστασίου, Α. Γεωργομήτρος, Π. Καραθάνος, Π. Κρέτσης, Β. Μακρής, Ε. Μπέστια, Π. Μυγδάκης, Α. Πάσχου, Α. Σαγάνης, Γ. Σταμάτης, Κ. Σχίζας, Μ. Σωτηράκης, Φ. Σωτηρόπουλος, Ε. Τσούφη

· Συνεργάστηκαν: Σωτηρία Κόνιαρη, Ρομήνα Μπούση, Νεφέλη Ξευγένη, Αμαρίλντα Πέπα, Σάρα Μινάι, Ραφαήλ Τραγουλιάς, Θεοδώρα Παπούλια, Ιφιγένεια Κουτούκη~.~

· Υπεύθυνη Πολιτιστικού Προγράμματος: Μαρία Ν. Αγγέλη

· Συνμμετείχαν: Ανδρονίκη Καλαμάρα, Κώστας Δέδες, Ευθυμία Κωνσταντίνου

· Επιμέλεια Ιστοσελίδας: Κουτσομπίνα Διαμάντω, Καρατσώρη Αγγελική

~*~

Από τα Ματωμένα Χώματα …

πρόσφυγες στο Αγρίνιο(1922)

Γράφει η Μαρία Ν. Αγγέλη

Αυτή τη σχολική χρονιά(2012-2013), με αφορμή τα 90 χρόνια από τη θλιβερή επέτειο της Μικρασιατικής Καταστροφής,από την αρχή διαβάσαμε και αναλύσαμε το κείμενο της Δ. Σωτηρίου:

«Όταν πρωτοκατέβηκα στη Σμύρνη».

Ο κεντρικός ήρωας Μανώλης Αξιώτης, έφηβος κατεβαίνει από το χωριό του τον Κιρκιντζέ στην κοσμοπολίτικη ΣΜΥΡΝΗ. Ο αφηγητής μας μεταδίδει το θαυμασμό του για τους χώρους που συναντά: λιμάνι, προκυμαία, σπίτια, μαγαζιά, το καμπαναριό της Αγίας Φωτεινής κλπ. Καθώς και για τους ανθρώπους:τιςομορφοστολισμένες κυράδες, τις ξεντεκολτεδιασμένες κοπέλες κλπ.

Το εντυπωσιασμένο βλέμμα του παιδιού «φωτογραφίζει» την τοπιογραφία και ανθρωπογεωγραφία της περιοχής.

Οι μαθητές γοητεύονται από την περιγραφή του Μανώλη. Γνωρίζουν τα αξιοθέατά της, τους κατοίκους της πόλης…

Αφού αναλύσαμε το κείμενο που αναφέρεται στη Σμύρνη του 1910 κάποια στιγμή περάσαμε και στην περίοδο του1919-1922.Είδαμε ντοκιμαντέρ για το Μικρασιατικό πόλεμο που έληξε με την καταστροφή το 1922.

Η κοσμοπολίτικη πόλη μετά την πυρπόληση έμοιαζε σαν καρβουνιασμένο τσόφλι…

Και ύστερα είδαμε τους 1.500.000 περίπου πρόσφυγες που κατέφυγαν στην Ελλάδα. Και το ντοκιμαντέρ τελείωνε με την εγκατάσταση των προσφύγων σε οικισμούς οι οποίοι ολοένα και προόδευαν...Γίνονταν χωριά και πόλεις που έφερναν ονόματα από τις αλησμόνητες πατρίδες…

Μοιράστηκα με τα παιδιά τις εντυπώσεις και τα συναισθήματά μου από τα ταξίδια μου στη σημερινή Σμύρνη. Ismir, όπως την αποκαλούν οι Τούρκοι.

Με την ολοκλήρωση της διδακτικής ενότητας οι μαθητές «έστησαν» τη δική τους Σμύρνη! Στους τοίχους των αιθουσών… Φωτογραφίες, άρθρα, ποιήματα κλπ. ήταν τα υλικά τους!

Η ενότητα στο μάθημα της Λογοτεχνίας είχε ολοκληρωθεί.

Πρότεινα στα παιδιά, αν ήθελαν , να συνεχίσουμε την έρευνά μας στα πλαίσια ενός Πολιτιστικού προγράμματος. Έτσι, θα μπορούσαμε να ερευνήσουμε και την εγκατάσταση των προσφύγων στην περιοχή μας: στον Άγιο Κωνσταντίνο Αγρινίου. Και ίσως να επισκεφτούμε και κάποιο άλλο μέρος, όπου εγκαταστάθηκαν και πρόκοψαν οι Πρόσφυγες. Για παράδειγμα τα Γιάννενα ή το Ναύπλιο.

Εντύπωση μου προκάλεσε η προθυμία των παιδιών. Δήλωσαν συμμετοχή 49 μαθητές! Κατά τη διάρκεια της πολύμηνης έρευνας όμως συμμετείχαν ενεργά άλλοι 10, αν και τυπικά δεν ανήκαν στην ομάδα! Ήταν οι εξωτερικοί μας συνεργάτες!

Ευχάριστο επίσης ήταν το γεγονός ότι μέλη της περσινής πολιτιστικής ομάδας μας ήθελαν να βοηθήσουν. Η Θεοδώρα Παπούλια, η Ιφιγένεια Κουτούκη, η Ζωή Ζαχαράκη, η Λαμπρινή Θεοδωροπούλου κλπ ήταν ευπρόσδεκτοι στην ομάδα μας και η βοήθειά τους σημαντική!

Το Νοέμβριο 2012 επισκεφτήκαμε την Έκθεση :Δύο φορές Ξένος, στο Μουσείο Μπενάκη. Ήταν μια ιδιαίτερη εμπειρία όχι μόνο για τα παιδιά, αλλά και για τις συνοδούς καθηγήτριες.

Η έρευνα:

i)Βιβλιογραφία

Από την αρχή έδωσα στα παιδιά σχετική βιβλιογραφία. Επέλεξα λογοτεχνικά κείμενα που αναφέρονται στα ιστορικά γεγονότα που θα ερευνούσαμε. Μέσα από τη λογοτεχνία κατανοούν ευκολότερα την Ιστορία.

Η κρατική τηλεόραση(ΕΡΤ) ευτυχώς, είχε πολλές εκπομπές –αφιερώματα για τη Σμύρνη και τους Πρόσφυγες. Επίσης ο Τύπος είχε σχετικά ένθετα. Αρκετά παιδιά με ενημέρωναν ή μου έφερναν ένθετα.

Μου άρεσε που είχαν ευαισθητοποιηθεί τόσο! Και πιο πολύ μου άρεσε που ενημέρωναν κι εμένα και τους συμμαθητές τους!

Κάποια άλλα ψάχνοντας τα ράφια της βιβλιοθήκης τους ανακάλυψαν βιβλία, που ίσως δεν τα είχαν ανοίξει ποτέ. Όπως: Ματωμένα χώματα, Η Σμύρνη στις φλόγες, Η αρχόντισσα της Σμύρνης κλπ. Δώρα των γονιών ή των συγγενών…

Τα προέτρεψα να τα διαβάσουν και να τα παρουσιάσουν στους συμμαθητές τους. Είναι αλήθεια ότι τα πιο πολλά το είδαν ως αγγαρεία, όπως μου εξομολογήθηκαν στη συνέχεια. Όταν όμως τα ξεκίνησαν σιγά σιγά τους κέντρισαν το ενδιαφέρον.

Κάποια άλλα απλώς αντέγραψαν μια σελίδα για να μου φέρουν ένα απόσπασμα που τους άρεσε. Το δέχτηκα και τα ενθάρρυνα συνέχεια… Τελικά, σε συνεργασία με την κ. Δαλλιάνη οργανώσαμε μια παρουσίαση τριών βιβλίων της Δ. Σωτηρίου. Ομολογώ ότι τόσο τα παιδιά που παρουσίασαν τα βιβλία όσο και τα παιδιά που υπέβαλαν ερωτήσεις στη συνέχεια, μας εξέπληξαν.

Ανάλογη παρουσίαση ποιημάτων για τη Σμύρνη και την Ιωνία διοργάνωσε το Β1 την ημέρα της ποίησης.

Παρότρυνα τα παιδιά να γράψουν διηγήματα, ποιήματα, ακροστιχίδες κ.ά. Πολλά ανταποκρίθηκαν. Η Αγγελική, η Ευανθία, ο Φίλιππας, η Κατερίνα, η Μαντώ, η Κωνσταντίνα, η Νεφέλη, η Δήμητρα , η Ελισάβετ, η Ελένη … μου έδωσαν εξαιρετικά δείγματα δημιουργικής γραφής!

Κάποια έργα τους αναρτήθηκαν στην ιστοσελίδα της ομάδας μας. Και κάποια στο Δέντρο της Μνήμης που ρίζωσε στη σχολική μας αίθουσα!

ii)Προφορική ιστορία

Πέρα από τη βιβλιογραφία αξιοποιήσαμε και την προφορική ιστορία, η οποία είναι εξίσου σημαντική με τη γραπτή ιστορία. Με τη μέθοδο της προφορικής ιστορίας μέσα από το λόγο που διατυπώνουν τα ίδια τα υποκείμενα για το παρελθόν, επιδιώκεται η ιστορία από τη βάση. Έρχονται στο προσκήνιο οι σιωπές και οι παρανοήσεις της επίσημης ιστορίας, γράφει ο Paul Thompson, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του ESSEX.

Βέβαια σήμερα δεν ζουν πρόσφυγες πρώτης γενιάς. Για να ζει κάποιος και να θυμάται τα γεγονότα πρέπει να έχει περάσει τα 95!

Η υπέργηρη κ. Μελπομένη Ηλιοπούλου είναι 90 χρονών. Γεννήθηκε προσφυγούλα. Μόλις το πλοίο τους έβγαλε στην Ελλάδα… Και θυμάται μόνο μέσα από τις αφηγήσεις των γονιών της τα γεγονότα. Θυμάται όμως την εγκατάσταση και τη ζωή τους στον Άγιο Κωνσταντίνο Αγρινίου.

Πήραμε συνεντεύξεις από πρόσφυγες δεύτερης και τρίτης γενιάς… Η κ. Αγαθή, ο κ. Νίκος, η κ. Μαρίτσα, η κ. Αθηνά κλπ. μας μίλησαν για τους πρόσφυγες γονείς τους και για τους προσφυγικούς συνοικισμούς του Αγρινίου…

Ενδιαφέρον επίσης ήταν ότι τα παιδιά έψαξαν το γενεαλογικό τους δέντρο και βρήκαν ότι είχαν ρίζα προσφυγική. Ο Θάνος είχε προπάππο πρόσφυγα, η Μαρία και η Ιουλία προγιαγιά…

iii)Eπιτόπια έρευνα

Κατά τη διάρκεια της έρευνας αξιοποιήσαμε το λιγοστό ελεύθερο χρόνο μας. Κάποια Σαββατοκύριακα περπατήσαμε στην περιοχή Αγίου Κωνσταντίνου Αγρινίου. Κάναμε επιτόπια έρευνα. Χαρτογραφήσαμε τους δρόμους, καταγράψαμε οδωνύμια, φωτογραφίσαμε τα εναπομείναντα προσφυγικά σπιτάκια, συζητήσαμε με τους κατοίκους, ακούσαμε μικρασιάτικα τραγούδια, μυρίσαμε ωραία φαγητά, γευτήκαμε σμυρναίικα κουλουράκια και γλυκά! Αυτές τις βόλτες τις απόλαυσαν ιδιαίτερα τα παιδιά.

iv)Aρχειακό υλικό

Αναζητήσαμε υλικό και στα Γενικά Αρχεία του Κράτους στο Μεσολόγγι. Καθώς και στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών στην Αθήνα.[…]

v) Τραγούδια και χοροί

Παράλληλα η συνάδελφος Έφη Κωνσταντίνου με προθυμία ανέλαβε να διδάξει Μικρασιάτικους χορούς. Οι μαθήτριες έμαθαν να χορεύουν. Οι μαθητές αρκέστηκαν στο ρόλο των θεατών…[…]Όλοι όμως τραγούδησαν Σμυρναίικα τραγούδια!

vi)Εκπαιδευτική εκδρομή

Μια ακόμα εκπαιδευτική εκδρομή στο Πολεμικό Μουσείο Ναυπλίου, έδωσε την ευκαιρία στα παιδιά να δουν φωτογραφικό υλικό και μερικά αντικείμενα από διάφορες φάσεις της νεώτερης ιστορίας. Ανάμεσα στις οποίες και οι Βαλκανικοί πόλεμοι και ο Μικρασιατικός…[…]

· Η έρευνα και η μελέτη αυτού του σημαντικού υλικού βοήθησε τα παιδιά να κατανοήσουν το θέμα που αφορά σ’ ένα σημαντικό κεφάλαιο της νεώτερης εθνικής ιστορίας μας.

· Γνώρισαν τους πρόσφυγες του Αγρινίου…

· Μέσα από το τοπικό γίνεται καλύτερα κατανοητό το εθνικό θέμα. Και φυσικά η γνώση είναι ουσιαστική, όταν υπάρχει η προσωπική εμπλοκή και η ανακάλυψη από τον ίδιο το μαθητή.

Τότε το Δέντρο της Γνώσης και της Μνήμης ριζώνει και καρποφορεί…

Το υλικό που συγκεντρώσαμε, και ιδιαίτερα το πρωτογενές είναι πολύ σημαντικό.

Θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε μια έκδοση ενός τόμου. Προς το παρόν φυλάσσεται στο Αρχείο της Ομάδας μας. Ίσως αξιοποιηθεί μελλοντικά…

Κλείνοντας, να Ευχαριστήσω από καρδιάς όλους εκείνους που μας άνοιξαν την πόρτα και ξεδίπλωσαν τις μνήμες τους για την ανάγκη της έρευνάς μας.

Επίσης να ευχαριστήσω τους μαθητές για την ωραία συνεργασία μας. Και τους συναδέλφους που συμμετείχαν στην έρευνα αυτή: Έφη Κωνσταντίνου, για τη διδασκαλία των χορών. Κώστα Δέδε, για την τεχνική στήριξη, Νίκη Καλαμάρα, για τη συμμετοχή της στις δύο εκπαιδευτικές εκδρομές, Αγγελική Δαλιάνη, για τη συνεργασία στην παρουσίαση Λογοτεχνικών κειμένων καθώς και τη συμμετοχή της στην επίσκεψη στο Μουσείο Μπενάκη. Τον Κώστα Στασινό και την Όλγα Αβασκαντήρα για τη συμμετοχή τους στην εκδρομή στο Ναύπλιο.

Το Διευθυντή κ. Στάθη Βάρδια για την ηθική στήριξη από την αρχή της ερευνητικής μας προσπάθειας.

Το προσωπικό του σχολείου :την κ. Αθανασία Τσιαντή και την κ. Ευθαλία Αναστασιάδη, για το στήσιμο του συμβολικού Δέντρου της Μνήμης και την προθυμία τους να με εξυπηρετήσουν πάντα με το χαμόγελο!

Μαρία Ν. Αγγέλη

Υπεύθυνη Πολιτιστικής Ομάδας

Σημείωση: Το παρόν κείμενο εκφωνήθηκε από την Υπεύθυνη της Πολιτιστικής Ομάδας: Μαρία Ν. Αγγέλη, σε Ημερίδα του 2^ου Γυμνασίου Αγρινίου «Κοσμάς ο Αιτωλός». Στην Ημερίδα αυτή, 14 Μαίου 2013, παρουσιάστηκε το Πολιτιστικό Πρόγραμμα:

«Από τα Ματωμένα Χώματα στη νέα πατρίδα.

Ο ξεριζωμός, η προσφυγιά και η Ελπίδα!»

Η κυρία Μαρία Ν. Αγγέλη

~*~

Βασιλική Γεωργαντζέλη , η καπνεργάτρια

( 1890 – 1926 )

Γράφει η Μαρία Ν. Αγγέλη

Η Βασιλική Γεωργαντζέλη , όπως προκύπτει από τη μελέτη της γραπτής και προφορικής ιστορίας , ήταν μια γυναίκα η οποία είχε έρθει πρόσφυγας από τη Μικρά Ασία και εγκαταστάθηκε στο 2ο συνοικισμό Αγίου Κωνσταντίνου , στην οδό Καραολή . Ήρθε με την οικογένεια της και τον άνδρα της Γεώργιο Γεωργαντζέλη .

Γεώργιος Γεωργαντζέλης

Όπως οι περισσότεροι πρόσφυγες έτσι και η οικογένεια της Βασιλικής εργάστηκε στα καπνομάγαζα του Αγρινίου . Η καπνεργασία εξάλλου ήταν ο σημαντικότερος τρόπος επιβίωσης αυτών των ανθρώπων . Είχαν ανάγκη να εργαστούν και πάλεψαν σκληρά για να στήσουν από το μηδέν τα νοικοκυριά τους και να << αναστήσουν >> τα παιδιά τους , όπως δηλώνουν οι πληροφορητές στις αφηγήσεις τους .

_ _ _

Το 1926, στη μεγάλη καπνεργατική απεργία , οι καπνεργάτες και καπνεργάτριες του Αγρινίου διεκδικούν αύξηση του ημερομισθίου , αφού οι οικονομικές εξελίξεις ήταν ευνοϊκές

για τους καπνεμπόρους .

Σ’ αυτή την απεργία συμμετείχε , μαζί με άλλες καπνεργάτριες και Βασιλική Γεωργαντζέλη , η οποία ξεχωρίζει <<για τη μαχητικότητα και την τόλμη της >> , όπως γράφει σε εφημερίδα της εποχής .

Κατά τη συμπλοκή που ακολούθησε με τη χωροφυλακή , η άτυχη καπνεργάτρια έπεσε θανάσιμα τραυματισμένη από τη σφαίρα του ανθυπολοχαγού Κ. Κρέτση .

Η Βασιλική Γεωργαντζέλη , αναφέρεται , ότι ήρθε αντιμέτωπη με τον ανθυπολοχαγό Κ. Κρέτση λίγο πιο κάτω από τη γωνία του Πάρκου και διαπληκτίστηκε μαζί του . Τι ακριβώς έγινε δεν μπορεί να διευκρινιστεί και παραμένει άγνωστο τι διευκρινίστηκε από την ανάκριση τότε , αφού πια τα αρχεία του Πρωτοδικείου Μεσολογγίου δεν διασώζονται …

Σύμφωνα με μία εκδοχή η Βασιλική προσπάθησε να πάρει το πιστόλι του Κρέτση , ενώ μία άλλη υποστηρίζει ότι του ξήλωσε την επωμίδα .

Ο Τύπος γράφει ότι κάποιος εργάτης <<ερράπισε τον ανθυπολοχαγό Κρέτση >> .

Οι προφορικές μαρτυρίες συγκλίνουν στην εκδοχή ότι η Βασιλική Γεωργατζέλη προσπάθησε << να ξηλώσει τα γαλόνια του αξιωματικού κι αυτός την πυροβόλησε και τη σώριασε νεκρή >> . Ήταν μόλις 36 χρονών . Μάνα δύο παιδιών και έγκυος στο τρίτο της παιδί που δεν έμελλε να γεννηθεί .

Παραθέτω την εξής προφορική μαρτυρία:

<< Η Βασιλική, αράθυμη όπως ήταν, του ξήλωσε τα γαλόνια . Δεν ξέρω πώς τα τράβηξε και τα ξήλωσε . Και ο άλλος από την τσατίλα του , έβγαλε όπλο και την πυροβόλησε στην κοιλιά . Ήταν κι έγκυος εκείνη . Και αιμόφυρτη έπεσε στου συμπέθερού μου την πλακούλα . . . . Σ’ εκείνη τη πλάκα γράφτηκε η ιστορία της… >> .

_ _ _

Στη συμπλοκή των καπνεργατών με την αστυνομία το 1926 , σκοτώθηκε και ο νεαρός Θεμιστοκλής Καραμιχάλης που τυχαία βρέθηκε στο χώρο .

Η κηδεία των δύο θυμάτων έγινε στο ναό του Αγίου Δημητρίου και ήταν πάνδημη . Η επικήδεια φωτογραφία του φωτογράφου Ιωάννη Κονιαβίτη , απαθανατίζει ένα πλήθος κόσμου που συνοδεύει τις σορούς των δύο θυμάτων και αποτυπώνει όχι μόνο το πένθος των οικογενειών τους , αλλά και της ευρύτερης κοινωνίας .

Η επικήδεια φωτογραφία του φωτογράφου Ιωάννη Κονιαβίτη

_ _ _

Ένα μικρό , ταπεινό μνημείο το οποίο έχει στηθεί διακριτικά στο χώρο του θανάτου θυμίζει την μεγάλη καπνεργατική απεργία του 1926 και τα δύο θύματα . Πρόκειται για μία μαρμάρινη επιφάνεια στη είσοδο του Πάρκου ( προς το μέρος της Παπαστρατείου Βιβλιοθήκης ) την οποία έστησε το Εργατικό Κέντρο Αγρινίου .

Σημείωση: Το παρόν κείμενο διάβασε στην ημερίδα που διοργάνωσε η Πολιτιστική Ομάδα του 2^ου Γυμνασίου Αγρινίου «Κοσμάς ο Αιτωλός», η μαθήτρια: Μαντώ Κουτσομπίνα.

Κουτσομπίνα Μαντώ, υπεύθυνη πολιτιστικής ομάδας

~*~

Ηλίας Ηλιού, ο καπνέμπορος

Γράφει η Μαρία Ν. Αγγέλη

Ο Ηλίας Ηλιού καταγόμενος από την Σμύρνη εγκαταστάθηκε στο Αγρίνιο με τους αδερφούς του Οδυσσέα και Περικλή μετά

την Μικρασιατική καταστροφή. Ασχολήθηκε με το εμπόριο

και την επεξεργασία του καπνού . Την περίοδο εκείνη ο καπνός

ανθούσε στην περιοχή .

Ο ίδιος ως πρόσφυγας έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον και ευαισθησία για την εγκατάσταση των προσφύγων και συνέβαλε οικονομικά στη διαμόρφωση του οικισμού Αγίου Κωνσταντίνου Αγρινίου .

Προσέφερε ένα σημαντικό χρηματικό ποσό ώστε να απαλλοτριωθεί μια έκταση και να προχωρήσει η οικοδόμηση

της περιοχής . Στη συνέχεια ενίσχυσε οικονομικά την ανέγερση του Παλαιού ιερού ναού Αγ. Κων/νου καθώς και του Δημοτικού

σχολείου της περιοχής .

Οι καπναποθήκες Ηλιού που βρίσκονται στην οδό Μεσολογγίου 17, ήταν ιδιοκτησία του .

Χτίστηκαν κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου , τότε που χτίστηκαν και οι άλλες μεγάλες καπναποθήκες της πόλης (Παπαστράτου , Παπαπέτρου , Παναγόπουλου κτλ). Χρησιμοποιήθηκαν ως χώροι αποθήκευσης και επεξεργασίας καπνού , όπου εργάζονταν εκατοντάδες καπνεργάτες και καπνεργάτριες της περιοχής .

Στη διαθήκη του ο καπνέμπορος Ηλίας Ηλιού, που συνέταξε το 1937 , ορίζει ότι επιθυμεί μετά τον θάνατο της συζύγου του , η ακίνητη περιουσία του να χρησιμεύσει για την ίδρυση ορφανοτροφείου , το οποίο θα φιλοξενεί ορφανά παιδιά ντόπιων και προσφύγων από το νομό Αιτωλ/νίας .

Η συγκεκριμένη επιθυμία του Η. Ηλιού δεν πραγματοποιήθηκε …

Ο Δήμος Αγρινίου αξιοποίησε την επιβλητική οικία του , την οποία διαμόρφωσε σε Παιδικό σταθμό. Στο προαύλιο του Παιδικού σταθμού διατηρείται το μοναδικό σιντριβάνι με τη χαρακτηριστική μορφή του καπνόφυτου , που ο ίδιος είχε στήσει στην αυλή του. Mε τον τρόπο αυτό συμβολοποιούσε την εργασία του ως καπνέμπορος , στην Καπνούπολη του νομού Αιτωλοακαρνανίας .

Το κτίριο των καπναποθηκών Η. Ηλιού με Υπουργική Απόφαση που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 350/Β/28-5-1992 χαρακτηρίστηκε ως ιστορικό διατηρητέο Μνημείο .

Ο Ηλίας Ηλιού για τις δωρεές του προς τους πρόσφυγες του Αγίου Κωνσταντίνου , αλλά και προς το Δήμο Αγρινίου , θεωρείται ευεργέτης .

Προς τιμή του υπάρχει οδός που φέρει το όνομά του στο κέντρο της πόλης η οποία αρχίζει από την οδό Κ. Καζαντζή και καταλήγει στην πλατεία Δημοκρατίας .Πρόκειται για την πολυσύχναστη σήμερα οδό του Αγρινίου, με καφετέριες, ουζερί και εμπορικά καταστήματα.

Ομώνυμη οδός υπάρχει και στον Άγιο Κωνσταντίνο Αγρινίου.

Ηλίας Ηλιού, ο καπνέμπορος

Σημείωση: το παρόν κείμενο διάβασε στην ημερίδα παρουσίασης του πολιτιστικού προγράμματος για τους πρόσφυγες Αγρινίου, ο μαθητής Συμεών Βασιλόπουλος.

Βασιλόπουλος Συμεών

~*~

Χοροί, από τη χορευτική ομάδα.

Κωνσταντίνου Έφη

ΣΤΟ ΧΟΡΕΥΤΙΚΟ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΑΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΡΙΕΣ:

Κολώνια Κατερίνα

Κουτσομπίνα Μαντώ

Καλογεράκη Θεοδώρα

Κουτρομάνου Δήμητρα

Μόσχου Ελένη

Διώτη Κωνσταντίνα

Ανδρέσσα Κατερίνα

Ζαχαράκη Φωτεινή

Ξευγένη Νεφέλη

Μιχοπούλου Βασιλική

~*~

Διώτη Κωνσταντίνα

Θάνος Σαγάνης

Καλογεράκη Δώρα

Μανάκη Ελισάβετ

Ο διευθυντής του σχολείου κ.Βάρδιας Ευστάθιος

Στη μέση η Υπεύθυνη της Πολιτιστικής Ομάδας κ.Μαρία Αγγέλη. Αριστερά ο Σχ. σύμβουλος φιλολόγων κ. Γιάννης Νερανγζής, δίπλα του η Γραμματέας του Συλλόγου Μικρασιατών. Δεξιά η κ. Μαρίτσα Βασιλειάδου πρώην Γραμματέας της κοινότητας Αγίου Κωνσταντίνου Αγρινίου και η ΠΡΌΕΔΡΟΣ του Συλλόγου Μικρασιατών κ. Κυριακή Ιωακειμίδου.